މާލެއަކީ ހަމައެކަނި މާލޭ މީހުން ބިނާކުރި ތަނެއް ނޫން

ބޮޑުތަކުރުފާނު މަގުގެ އަލުން ތާރުއެޅި ބައި ހުޅުވުމުގެ މުނާސަބަތުގައި ތައްޔާރުކުރި ޕްރޮމޯޝަނަލް ވީޑިއޯއަކަށް ގިނަ ބައެއްގެ ފާޑުކިޔުން މިވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ. މި ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވީ މަގުގެ މަސައްކަތަކަށް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ވީޑިއޯއިން ފޯރުކޮށްދިން މެސެޖުގެ ސަބަބުންނެވެ. ނިމިފައިވާ މަޝްރޫއެއްގެ މައުލޫމާތު އާންމުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ފުރުސަތަކަށް ވާންޖެހޭ ކަމެއް، އޭގެ ބަދަލުގައި ވެގެންދިޔައީ ބައިބައިވުން އުފެދޭ ކަމަކަށެވެ. މިއީ މާޒީވެ ގޮސްފައިވާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރި، އަތޮޅުތެރޭގެ މީހުންނާ މެދު ގެންގުޅޭ ތަފާތުކުރުންތަކުގެ ވިސްނުން އަލުން އާލާކުރުވި ކަމެކެވެ.

"އައްޕަ މީބު މާލޭ އާ" މި ޖުމްލަ ބޭނުންކުރަމުން އައީ ރަށްރަށުގެ މީހުންނަށް މަލާމާތްކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިއީ ދުވަހަކުވެސް ތައުރީފެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި ބަހެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތައުލީމާއި، ވަޒީފާ ނުވަތަ ރަނގަޅު ފުރުސަތުތައް ހޯދުމަށް ވެރިރަށަށް އަންނަ މީހުންނަށް ދަށްކޮށް ބެލުމުގެ އުސޫލެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

2026 ވަނަ އަހަރު، ހާއްސަކޮށް ސަރުކާރުގެ މަޝްރޫއެއް ފާހަގަކުރުމަށް ތައްޔާރުކުރި މީޑިއާ އުފެއްދުމެއްގައި މިފަދަ ތަފާތުކުރުންތަކެއް ދެއްކުމަކީ މާޔޫސްވާންޖެހޭ، އަދި ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ކަމެކެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން އައި ފާޑުކިޔުންތަކަކީ ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ދިވެހިން ވަނީ، ހަމައެކަނި އެހެން ރަށަކަށް ނިސްބަތްވީތީ، މީޑިއާ އައުޓްލެޓަކުން އަމިއްލަ ރައްޔިތުންނަށް މަލާމާތްކުރަން ޖެހުނު ސަބަބާ މެދު ސުވާލު އުފައްދާފައެވެ. އަދި އެ ވީޑިއޯގެ ތިރީގައި ހުރި ކޮމެންޓްތަކުން، މިފަދަ ކޮންޓެންޓްތަކުގެ ސަބަބުން މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ މީހުންގެ މެދުގައި ނަފުރަތު އުފެދިގެންދާ މިންވަރު ހާމަވާކަން އެތައް ބަޔަކު ފާހަގަކުރިއެވެ. މިއީ މަޖަލަކަށް ކުރި ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭގެ ނަތީޖާ އަކީ އެކެކެވެ. އެއީ އެއް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް މުޖުތަމައުތަކުގެ މެދުގައި ބޭކާރު ބައިބައިވުންތަކެއް އުފެއްދުމެވެ.

ގާނޫނީ ވަކީލު ހަމްޒާ ލަތީފް ވެސް ވަނީ މިކަމާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވާފައެވެ. މޯލްޑިވްސް އެއާޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް (އެމްއޭސީއެލް) ގެ މުވައްޒަފަކު އެ ވީޑިއޯއިން ފެންނާތީ، މާލެއިން ބޭރުގެ މުޖުތަމައުތަކަށް އިހާނެތިވާ ފަދަ ކަމެއްގައި އެ ކުންފުނީގެ މުވައްޒަފަކު ބައިވެރިވިކަން ކުންފުންޏަށް އެނގޭތޯ އޭނާ ސުވާލު އުފެއްދެވިއެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި ކޮންޓެންޓަކީ މާ ބޮޑު ވިސްނުމެއް ނެތި ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެއްޗަކަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، މީގެ ސަބަބުން ވެރިރަށުން ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުން ދަށްކޮށްލައި، ކުޑަކުދިން ފަދައިން ދެކި، އިހާނެތިކޮށް ހިތުމުގެ ނުރައްކާތެރި އާދަ ދެމެހެއްޓެއެވެ. އޭނާގެ ވާހަކަތަކުން ދޭހަވަނީ، އާންމު މުއައްސަސާތަކާއި އެ ތަންތަނާ ގުޅުންހުރި ފަރާތްތަކުން، ގިނަ ބައެއްގެ ހިތްތަކަށް ތަދުވާ ފަދަ ކޮންޓެންޓްތަކުގައި ބައިވެރިވާއިރު މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުމެވެ.

މި ހޫނު ބަހުސަށްވުރެ މާ މުހިންމު ހަގީގަތެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ މާލެ މިއަދު މިދެކޭ ތަރައްގީއަކީ ހަމައެކަނި މާލޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަސައްކަތުން ލިބުނު އެއްޗެއް ނޫން ކަމެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށުން އެތައް ހާސް ބަޔަކު މާލެއަށް ދަތުރުކޮށް، ވަޒީފާ އަދާކޮށް، ޚިދުމަތް ދެއެވެ. އެއީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތައް ބިނާކުރާ މުދައްރިސުންނެވެ. ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާދޭ ނަރުހުންނެވެ. ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދޭ ޑޮކްޓަރުންނެވެ. އަމާންކަން ގާއިމުކުރާ ފުލުހުންނެވެ. ކާނާ ފޯރުކޮށްދޭ މަސްވެރިންނެވެ. ގެދޮރާއި އޮފީސްތައް ބިނާކުރާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަސައްކަތްތެރިންނެވެ. އުމްރާނީ ތަރައްގީ ފަރުމާކުރާ އިންޖިނޭރުންނެވެ. ބޭރު ފައިސާ ހޯދައިދޭ ރިސޯޓް މުވައްޒަފުންނެވެ. ދައުލަތުގެ ޚިދުމަތްތައް ހިންގާ ސިވިލް ސާވަންޓުންނެވެ. ވަޒީފާ އުފައްދާ ވިޔަފާރިވެރިންނެވެ. އަދި މި ސިޓީ ހިނގުމުގައި އެހީތެރިވާ އެ ނޫންވެސް އެތައް ބަޔެކެވެ.

ރަށްރަށުގެ ގިނަ ބަޔަކު މާލޭގެ ކުދިކުދި ކޮޓަރިތަކުގައި ކުއްޔަށް އުޅެމުންދަނީ، އާއިލާތަކަށް ފައިސާ ހޯދައި އެހީތެރިވުމަށްޓަކައި އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތުންނެވެ. އެހެން ބައެއް މީހުން އެމީހުންގެ މުޅި އުމުރުގެ ސޭވިންގްސް މާލެއަށް އިންވެސްޓްކޮށް، ގެދޮރު ގަނެ، ވިޔަފާރިތައް އުފައްދައި، މާލޭގެ އިގްތިސާދު ބިނާކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީފައިވެއެވެ. އެމީހުން ދައްކާ ޓެކުހުން ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ބާރުލިބޭއިރު، އެމީހުންގެ މަސައްކަތުން މުހިންމު ސިނާއަތްތައް ކުރިއަށްދެއެވެ. އަދި މާލޭގެ ކުރިއެރުމުގައި އެމީހުންގެ ގުރުބާނީއަކީ ދެބަސްވެވެން ނެތް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ކަމެކެވެ. އެމީހުންގެ ހިއްސާއާ ނުލައި، މާލެއަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ އަދި އިދާރީ މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީވެފައެއް ނުވީހެވެ.

ހަގީގަތުގައި، އަތޮޅުތަކުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިއްސާ ނެތް އެއްވެސް ދާއިރާއެއް މާލެއިން ހޯދުމަކީ ދަތި ކަމެކެވެ. ފަތުރުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުން ފެށިގެން ސިއްހީ ދާއިރާއާއި، ތައުލީމާއި، ދަތުރުފަތުރާއި، އަދި ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާ ހަމައަށް، ރަށްރަށުގެ މީހުން ތިބީ މާލޭގެ ރައްޔިތުންނާ ކޮނޑާއި ކޮނޑު ޖައްސައިގެން ގައުމު ބިނާކުރުމުގައެވެ. އެމީހުންނަކީ ބޭރު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ މަލާމާތް ރައްދުވާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރުމަކީ ތާރީޚާއި ހަގީގަތަށްވެސް އިންކާރުކުރުމެވެ.

ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ފާހަގަކުރެވުނު ގައުމީ ތަރައްގީގެ އެންމެ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތަކަކީ ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ކޮޅަކުން އައި މަސައްކަތްތެރިންނާއި، ފަންނީ މީހުންނާއި، އަދި ސިވިލް ސާވަންޓުންގެ ބުރަ މަސައްކަތުން ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަނެވެ. އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަކީ މުޅި ގައުމުގެ މިލްކެކެވެ. ސަބަބަކީ އެތަންތަން އުފެއްދުމުގައި މުޅި ގައުމުގެ ހިއްސާ އޮތުމެވެ. މަގުތަކާއި، ބްރިޖުތަކާއި، ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި އެއާޕޯޓްތަކަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސިޓީއަކަށް ނުވަތަ އެއް މުޖުތަމައަކަށް ލިބުނު ކާމިޔާބީއެއް ނޫނެވެ.

މިކަމުގައި މީޑިއާގެ މައްޗަށް ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެއް އެބައޮތެވެ. ނޫސްވެރިކަމަކީ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީ، ވެރިކަމުގެ ބާރުތަކާ ސުވާލުކޮށް، އަދި ހޭލުންތެރި ބަހުސްތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭންޖެހޭ ދާއިރާއެކެވެ. އެއީ ބޯދާ ތައައްސުބުތައް ވަރުގަދަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ގައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން ވަރުގަދަކޮށްދޭންޖެހޭ ޒިންމާ އޮތް ބައެކެވެ. މަޖާކުރުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އޮންނަންޖެހޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، މީހަކު އުފަންވި ނުވަތަ ބޮޑުވި ރަށަކަށް ބަލައި އެމީހަކު ދަށްކޮށްލުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ މަޖަލަކީ އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ބޮޑު ކަމެކެވެ. އެއީ ތަފާތުކުރުންތަކަކީ އާދައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކައި، ބައިބައިވުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ރާއްޖެއަށް އިގްތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ގައުމަށް ބޭނުންވަނީ ބޮޑު ބައިބައިވުމެއް ނޫނެވެ، އޮންނަންޖެހޭނީ ބޮޑު އެއްބައިވަންތަކަމެކެވެ. މާލެއާއި އަތޮޅުތަކާ ދެމެދު އޮންނަންޖެހޭ ގުޅުމަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ކުރާ އިހުތިރާމާއި ގަދަރުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ގުޅުމެކެވެ. ކޮންމެ ރަށަކީވެސް ގައުމަށް ހިއްސާކުރާ ރަށެކެވެ. ކޮންމެ ރައްޔިތަކީވެސް ހަމަހަމަ ގަދަރާއި އިއްޒަތް ހައްގުވާ މީހެކެވެ.

ތައުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް ނުވަތަ ވަޒީފާ އަދާކުރުމަށް ނުވަތަ އުޖާލާ މުސްތަގުބަލެއް ބިނާކުރުމަށް އަމިއްލަ ރަށް ދޫކޮށްދާ މީހުންނަކީ ދިވެހިވަންތަކަން ކުޑަވާނެ ބައެއް ނޫނެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް އެފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވޭނެ ގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރެވިގެންވެސް ނުވާނެއެވެ. ހަގީގަތުގައި، ވެރިރަށް ބިނާކުރުމުގައާއި ގައުމު ވަރުގަދަކުރުމުގައި އެމީހުން އަދާކޮށްފައިވާ ދައުރަށްޓަކައި އެމީހުންނަށް ހައްގުވަނީ ތައުރީފާއި ބަލައިގަތުމެވެ.

މި ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތަކުން ލިބިގަންނަންޖެހޭ ފިލާވަޅަކީ ސާދާ ފިލާވަޅެކެވެ. ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަކީ ތައުރީފު ހައްގު މަޝްރޫއުތަކެއް ނަމަ އެކަން ފާހަގަކުރާށެވެ. އެއީ ފާޑުކިޔުން ބޭނުންވާ ކަންކަން ނަމަ އެކަމާ ބަހުސްކުރާށެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މިދެކޭ ދިވެހިރާއްޖެ ބިނާކުރުމުގައި އެމީހުންގެ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި، މަސައްކަތާއި، އަދި ގުރުބާނީ ހިމެނޭ ރައްޔިތުންނަށް މަލާމާތްކޮށްގެން އެކަން ނުކުރާށެވެ.