ދިރާގާއި އެމްޑަބްލިޔުއެސްސީގެ ހިއްސާ ގަންނަ ވާހަކަ - ވާނެކަމެއްތަ؟ ދޮގެއްތަ؟

ދިވެހިރާއްޖެ މިހާރު ކުރިމަތިލަމުންދަނީ މާލީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާއެވެ. ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ މިލްކިއްޔާތުގައި އޮންނަން ކޮންމެހެން މަޖުބޫރު ނޫން ކުންފުނިތަކެއް ގަތުމަށްޓަކައި އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހޭދަކުރުމަށް ސަރުކާރުން މިދަނީ ތައްޔާރުވަމުންނެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ނިންމަވާފައިވަނީ ދިރާގުގެ 51 އިންސައްތަ ހިއްސާ ސަރުކާރަށް ގަނެ، އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީގެ ބާކީ އޮތް 20 އިންސައްތަ ހިއްސާވެސް ދައުލަތަށް ގަތުމަށެވެ.

މިހާރު ދިރާގުގެ 41.8 އިންސައްތަ ހިއްސާ ސަރުކާރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރާއިރު، އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީގެ 80 އިންސައްތަ ހިއްސާ އޮންނަނީ ސަރުކާރުގެ އަތުގައެވެ. އިއުލާންކޮށްފައިވާ ނިންމުމުގެ ދަށުން ދިރާގުގެ އިތުރު 9.2 އިންސައްތަ ހިއްސާއާއި، އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ ގައި އަމިއްލަ ފަރާތަކުން ހިއްސާވާ 20 އިންސައްތަ ސަރުކާރުން ގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.

ރައީސް ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މި ކުންފުނިތަކަކީ ގައުމީ މުހިންމު ރައުސްމާލުތަކެކެވެ. އަދި އާންމު މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުގެ ހިއްސާ އިތުރުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެއް ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވަކާލާތު ކުރައްވައެވެ.

ނަމަވެސް، ކުންފުންޏެއްގެ ގައުމީ މުހިންމުކަމަކީ އޭގެ މިލްކުވެރިކަން ސަރުކާރަށް އޮންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި މިކަމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އެންމެ ލާރިއެއް ހޭދަކުރުމުގެ ކުރިން، ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ދެނެގަތުން މުހިންމު އަސާސީ ސުވާލުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ، މިކަމަށް ހިނގާނީ ކިހާވަރެއްގެ ޚަރަދެއްތޯއާއި، އެ ފައިސާ ހޯދާނީ ކޮން ގޮތަކުންތޯއެވެ؟

މިކަމަށް ކުރަން ޖެހޭ ހަރަދު އެތައް ބިލިއަނަކަށް އަރާނެ

ދިރާގުގެ ހިއްސާ ގަތުމަކީ ކުޑަ މުއާމަލާތެއް ނޫނެވެ. ދިރާގުގެ ޖުމްލަ 76 މިލިއަން ހިއްސާ އޮންނައިރު، ސަރުކާރުގެ މިހާރުގެ ހިއްސާއަކީ 31.77 މިލިއަނެވެ. ހިއްސާގެ 51 އިންސައްތަ ހަމަކުރުމަށްޓަކައި އިތުރު 6.99 މިލިއަން ހިއްސާ ގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.

މިކަމަށް ހިނގާނެ ސީދާ ޚަރަދު އަދި ކަށަވަރެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ހިއްސާ ގަންނަން ގަސްތުކުރާ އަގު ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައި ނުވާތީއެވެ. މާކެޓުގައި ހިއްސާގެ އަގު ހުރި ވަރަށްވުރެ ބޮޑު އަގެއް، ކުންފުނީގެ ކޮންޓްރޯލް ހޯދުމަށްޓަކައި ދޭންޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާރު މި ދެކެވޭ އަދަދުތަކަކީ އަންދާޒީ އަދަދުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.

އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ ގެ މުއާމަލާތަކީ މިއަށްވުރެވެސް ނޭނގުންތައް ގިނަ ކަމެކެވެ. އެ ކުންފުނީގެ 20 އިންސައްތަ ހިއްސާ ހިޓާޗީ ކުންފުންޏަށް 2010 ވަނަ އަހަރު ވިއްކާލީ 16 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރަށެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދުގެ އަގަކީ އެއީ ކަމަށް ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. 2017 ވަނަ އަހަރު އޭރުގެ ވަޒީރަކު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި އެމްޑަބްލިއުއެސްސީގެ 20 އިންސައްތަ ހިއްސާގެ އަގަކީ 25 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. އެހެންކަމުން އެންމެ މަދުވެގެން ވެސް އެމްޑަބްލިއުއެސްސީގެ ހިއްސާ ގަންނަން ސަރުކާރުން 25 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. (އެންމެ ގާތީ އެއަށްވުރެ އަގު ބޮޑުވުމެވެ.)

ސަރުކާރު މިހާރުވެސް އުޅެނީ ދަރަނި އަދާކުރާނެ ފައިސާ ނުލިބިގެންނެވެ.

މިފަދަ ވަގުތެއްގައި މިފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ގެނައުމަކީ ބުއްދިވެރި ކަމެއް ނޫނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ބަޖެޓަށް ބަލާއިރު، 8.84 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ޑެފިސިޓެއް އޮންނާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ދަރަނި ދެއްކުމަށާއި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ޖުމްލަ 26.26 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ފައިނޭންސިންގ ބޭނުންވެއެވެ.

މިފަދަ މާލީ ދަތި ދަނޑިވަޅެއްގައި، ސަރުކާރުން އިތުރު ކުންފުނިތަކެއް ގަތުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ސަރުކާރަށް ފައިސާ ހޯދިދާނެއެވެ؛ ލޯނު ނެގިދާނެއެވެ، ނުވަތަ ބޮންޑު ވިއްކިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މި ކޮންމެ ނިންމުމެއްގެ ނަތީޖާއެއް އޮންނާނެއެވެ.

ލޯނު ނަގައިގެން ހިއްސާ ގަންނަނަމަ، ދައުލަތުގެ ދަރަނި އިތުރުވާނެއެވެ. އަދި ދައުލަތުގެ ނަގުދު ފައިސާ ބޭނުންކުރާނަމަ، އެ ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ކުރެވޭނެ އެހެން މުހިންމު ކަންކަން ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް، ދަރަނި ކުޑަކުރުން ނުވަތަ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ވަރުގަދަކުރުމެވެ. މާލީ ތަދިކަމެއްގައި އޮތް ސަރުކާރަކުން ބަލަންޖެހޭނީ އިތުރަށް ގަނެވޭނެ އެއްޗަކަށް ނޫނެވެ. ބަލަންޖެހޭނީ ޚަރަދު ކުޑަކުރެވޭނެ ގޮތްތަކަށެވެ.

ދިރާގަކީ ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުން އެއްކިބާކޮށް ބާއްވަންޖެހޭ ކުންފުންޏެއް

ދިރާގުގެ ހިއްސާ ގަތުން ދިފާއުކުރުން އުނދަގޫވާ އަނެއް ސަބަބަކީ، އެއީ ގެއްލުމުގައި ހިނގާ ކުންފުންޏަކަށް ނުވާތީއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ދިރާގަށް 949 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ސާފު ފައިދާއެއް ލިބިފައިވެއެވެ.

ދިރާގަކީ ފައިދާގައި ހިނގާ، ކާމިޔާބު ކުންފުންޏަކަށް ވާއިރު، ސަރުކާރުގެ ހިއްސާ އިތުރުކޮށްގެން ހައްލުކުރަން އުޅޭ މައްސަލައަކީ ކޮބައިތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. ގައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅޭ ކަމެއްނަމަ، ގަވާއިދުތަކުން އެކަން ހައްލުކުރެވިދާނެއެވެ. ކަސްޓަމަރުންގެ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާތައް ވަރުގަދަކުރެވިދާނެއެވެ. މި ކަންކަން ކުރުމަށްޓަކައި އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހޭދަކޮށްގެން ހިއްސާ ގަންނާކަށް ނުޖެހެއެވެ.

ހިއްސާގެ ފައިދާ (ޑިވިޑެންޑް) އިން ޚަރަދު ފޫބެއްދޭނެ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީވެސް އެކަށީގެންވާ ދަލީލެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް، އިތުރު 9.2 އިންސައްތަ ހިއްސާ ގަތުމަށް 1 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކުރާނަމަ، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ލިބެން 16 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ނަގާނެއެވެ. މިއީ އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ހިނގާ އިންޓްރެސްޓާއި އެހެނިހެން ޚަރަދުތައް ނުހިމަނައެވެ.

އެމްޑަބްލިޔުއެސްސީގެ މައްސަލަވެސް ހަމަ މިއެވެ. ފެނާއި ނަރުދަމާއަކީ އަސާސީ ޚިދުމަތަކަށް ވާތީ، އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ ގެ ހިއްސާ ގަތުމުގެ ބަހުސް ބާރުގަދަ ކަމަށް ފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އަސާސީ ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ ސަރުކާރުގެ 100 އިންސައްތަ މިލްކިއްޔާތު އޮންނަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަރުކާރުގެ އަތުގައި މިހާރުވެސް 80 އިންސައްތަ ހިއްސާ އެބައޮތެވެ. މިއީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ފުދޭވަރަށްވުރެ ގިނަ މިންވަރެކެވެ.

ހިއްސާ ގަތުމަކީ ހަމައެކަނި ފެށުމެވެ. ކުންފުންޏެއް ގަތުމުން އެ ކުންފުނީގެ ކުރިމަގުގެ ޚަރަދުތަކުގެ ޒިންމާވެސް އުފުލަން ޖެހޭނީ ސަރުކާރަށެވެ. އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ މަރާމާތުކުރުމާއި އާލާތްތައް ހޯދުމަށް ހިނގާ ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކަށް ދައުލަތުން ފައިސާ އޮއްސަން ޖެހޭނެއެވެ. މި މައުލޫމާތުތައް ހާމަނުކޮށް، ހަމައެކަނި ހިއްސާ ގަންނަ އަގު ދެއްކުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް މަންޒަރުގެ އެއްބައި ދެއްކުމެވެ.

އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކާ: ކުންފުނިތައް ސިޔާސީ އައްޑާތަކަކަށް ބަދަލުވުން

މާލީ ގެއްލުމަށްވުރެ ބޮޑު ނުރައްކަލަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒެވެ. ދިރާގު ފަދަ ކާމިޔާބު ކުންފުނިތަކުގެ ކުރިއެރުން ބިނާވެފައިވަނީ ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ، ފަންނީ ހިންގުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. ސަރުކާރުގެ ކޮންޓްރޯލް އޮންނަ ހިއްސާ އިތުރުވުމުން، ކުންފުނީގެ ހިންގުމުގެ ތެރެއަށް ސިޔާސީ ނުފޫޒު ވަނުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.

ބޯޑަށް އައްޔަނުކުރަނީ ކޮންބައެއްތޯއާއި، މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމަށް އިސްކުރަނީ ކާކުތޯ ބެލުމުގައި ގާބިލިއްޔަތުގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ގުޅުންތަކަށް އިސްކަންދެވޭނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުންފުންޏަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ވަޒީފާތައް އުފެއްދުމާއި، ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުން ކުރަންޖެހޭ މުއާމަލާތްތަކަށް ސިޔާސީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ބިރު އޮވެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތައް ސިޔާސީ މަންފާ ހޯދާ ތަންތަނަށް ބަދަލުވުމުގެ ހިތްދަތި ނަތީޖާތައް ވަނީ ފެނިފައެވެ. ދިރާގު ފަދަ ފައިދާވާ ކުންފުންޏެއް ފެނަކަ ފަދަ ހާލަތަކަށް ވެއްޓިގެން ދިއުމަކީ ގައުމަށް ލިބޭނެ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. ސަރުކާރު ކުންފުނިތައް އިސްލާހުކުރަން ބޭނުންނަމަ، އޮތް ހައްލަކީ ހިއްސާ އިތުރުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ކުންފުނިތަކުގެ ހިންގުން (ކޯޕަރޭޓް ގަވަރނަންސް) ހަރުދަނާކުރުމެވެ.

މިލްކުވެރިކަމަކީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމެއް ނޫން

ގައުމީ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ކުންފުނިތައް ސަރުކާރަށް މިލްކުވާންޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ބުރަދަނެއް ހުރި ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ކުންފުންޏެއްގެ މައްޗަށް ބާރު ފޯރުވުމަކީ ހަމައެކަނި މިލްކުވެރިކަމުން ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަރުކާރަށް ގަވާއިދުތަކާއި ސިޔާސަތުތަކުގެ ތެރެއިން އެކަން ކުރެވިދާނެއެވެ.

ދިރާގާއި އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ ގެ ޖުމްލަ ހިއްސާ މިލްކުކުރުމުން ލިބޭނެ ޚާއްޞަ މަންފާއަކީ ކޮބައިތޯ ސަރުކާރުން ސާފުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޝިއާރަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެކަމުން ރައްޔިތުންނަށް ލިބޭނެ އަކުރުން އަކުރަށް ކިރޭނެ ފައިދާއެއް އޮންނަންވާނެއެވެ. އެފަދަ ފައިދާއެއް ދެއްކެން ނެތްނަމަ، އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ބޭކާރު ކުރުމުގެ މާނައެއް ނެތެވެ.

ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވަނީ މާލީ އަދަބުވެރިކަން، އިތުރު ޚަރަދެއް ނޫން

ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ދައްކައިދެނީ ރާއްޖޭގެ މާލީ ހާލަތު އޮތް ނާޒުކު މިންވަރެވެ. މިފަދަ ދަނޑިވަޅެއްގައި ސަރުކާރުގެ އިސްކަންދޭ ތަރުތީބަކަށް ވާންޖެހޭނީ ދަރަނި ކުޑަކުރުމާއި، އިގްތިސާދު ހަމަޔަކަށް އެޅުވުމެވެ. އާ ކުންފުނިތައް ގަތުމަކީ މިވަގުތުގެ އިސްކަމަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.

ދިރާގާއި އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ އަކީ އަގުހުރި ކުންފުނިތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، ކުންފުންޏެއް އަގުހުރުމަކީ ނުވަތަ ފައިދާވުމަކީ ސަރުކާރުން އެ ކުންފުންޏެއް ގަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ސަރުކާރުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ ކަމަކީ، އެ ހިއްސާ ގަތުމަށް ހިނގާ ޚަރަދާއި، އޭގެ ސަބަބުން އުފުލަންޖެހޭ މާލީ ބުރައަށްވުރެ އެކަމުން ލިބޭނެ ފައިދާ ބޮޑުކަމެވެ. އެކަން ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު، މި ނިންމުން އަލުން މުރާޖައާކުރަން ޖެހެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ފައިސާ ރައްކާތެރިކޮށް، ކުންފުނިތަކުގެ ހިންގުމާ ދުރަށް ޖެހިލުން

މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ގޮތެއް އެބައޮތެވެ. ދިރާގާއި އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ ގެ ހިންގުން މިހާރުވެސް އޮތް ފަދަ ފަންނީ އަދި ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުތަކުގެ މަތީގައި ބޭއްވުމެވެ. ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާތައް ވަރުގަދަކޮށް، ދައުލަތުގެ ފައިސާ އެންމެ ބޭނުންޖެހިފައިވާ ކަންކަމަށް ހޭދަކުރުމެވެ.

ދިވެހިންނަށް މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތް ނުވަތަ ފެނާއި ނަރުދަމާގެ ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ އެ ކުންފުނިތަކުގެ ހިއްސާ ސަރުކާރަށް އޮވެގެން ނޫނީ ނުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ގައުމުގެ މާލީ ހާލަތު މިހާ ދަށުގައި އޮތް އިރު، އިތުރު މާލީ ބުރައެއް އުފުލުމަކީ ދިފާއުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ބުއްދިވެރި ގޮތަކީ ގަނެވެން ހުރި ކޮންމެ އެއްޗެއް ގަތުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު ރަނގަޅަށް ހިނގަމުންދާ ކަންކަން ހިމާޔަތްކޮށް، ދައުލަތުގެ މާލީ ގާބިލިއްޔަތު އިތުރުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމެވެ. ސަރުކާރުން ކުރަންވީ ކަމަކީ މި ވިޔަފާރި މުއާމަލާތުން ދުރުވެ، ސަރުކާރުގެ މާލީ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބިނާކުރުމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމެވެ.

ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ވަޢުދަކީ ސިޔާސީ ދޮގެއް ހެއްޔެވެ؟

މިއީ ހިތްނުތަނަވަސްކުރުވާ ސުވާލެކެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒު އެ ވަޢުދުވެވަޑައިގަތީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން އިޚްލާޞްތެރި ނިޔަތެއްގައެއް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެއީ ފުއްދަން އިންތިހާއަށް އުނދަގޫ ނުވަތަ މުސްތަޙީލު ކަމެއްކަން އެނގިވަޑައިގެން ހުންނަވައި، ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މަންފާއަކަށްޓަކައި ވެވަޑައިގެންނެވި ވަޢުދެއް ހެއްޔެވެ؟

ދިރާގުގެ މެޖޯރިޓީ ހިއްސާ ސަރުކާރަށް ނަގައި، އެމް.ޑަބްލިޔު.އެސް.ސީ އަކީ ސަރުކާރުގެ ސައްތަ އިންސައްތަ ހިއްސާ އޮންނަ ކުންފުންޏަކަށް ހަދާނެކަން ރައީސް އިޢުލާން ކުރެއްވިއިރު، ރާއްޖޭގެ މާލީ ހާލަތު އެމަނިކުފާނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. މިފަދަ ކުންފުނިތައް ގަތުމަށް އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ބޭނުންވާނެކަންވެސް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަށް ހޭދަވާނެ އަގާއި، ފައިސާ ހޯދާނެ ގޮތުގެ އެއްވެސް ތަފްޞީލެއް ނުވަތަ ޕްލޭނެއް ނެތި މިފަދަ އިޢުލާނެއް ކުރެއްވުމުން، އެކަމުގެ މަޤްޞަދާމެދު ސީރިއަސް ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ނިޔަތަކީ ހަގީގަތުގައިވެސް މި ކުންފުނިތައް ހޯދުން ކަމަށްވާނަމަ، މިފަދަ ބޮޑު ނިންމުމަކާއެކު މާލީ ތަފްޞީލުތައް ހާމަނުކުރީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ފައިސާ ހަމަޖެހިފައިވާނަމަ، އެ ފައިސާ ހޯދި ގޮތް ރައްޔިތުންނަށް ހާމަނުކުރަންވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟

އަދި އިތުރު ދަރަނި ނުނަގައި މިކަން ކުރެވޭނެ މާލީ ޤާބިލުކަން ނެތްކަން އެނގި ތިބެ، މިއީ ވަގުތުން ކުރެވިދާނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލުން ކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ.

ފުއްދައިނުދެވޭ ވަޢުދަކާއި އިތުރުފުޅަކާ ދެމެދު ތަފާތެއް ހުރެއެވެ. އިޚްލާޞްތެރި ނިޔަތެއްގައި ވަޢުދެއްވުމަށްފަހު، ހާލަތު ހުރިގޮތުން އެކަން ނުވުން އެއީ އެހެން ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ މާލީ ތާށިކަން އެނގިހުރެ، ފައިސާ ހޯދާނެ ގޮތުގެ އެއްވެސް ތަފްޞީލެއް ނެތި، ބޮޑެތި މާލީ ޒިންމާތަކެއް އުފުލާނެކަމަށް ބުނުމަކީ ސިޔާސީ ތާއީދު ހޯދުމަށް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރިހަމަ ޙައްޤު ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސިޔާސީ ޙަޔާތްޕުޅުގައި މީގެ ކުރިންވެސް ކުރެއްވޭނެ ކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ މިފަދަ ބޮޑެތި ވަޢުދުތައް ވެވަޑައިގެންފައިވާތީ، މާލީ ހިސާބުތަކެއް ނެތި ކުރައްވާ މިފަދަ އިޢުލާންތަކާމެދު ރައްޔިތުން ސުވާލު އުފެއްދުމަކީ ލާޒިމު ކަމެކެވެ.

ޤައުމީ މުދާ "އަނބުރާ ހޯދުމުގެ" ނަމުގައި ހަމައެކަނި ފަށުއި ބަސްތަކަކުން ރައްޔިތުން މިކަން ގަބޫލުކުރާނެ ކަމަށް ރައީސް އުއްމީދު ކުރައްވައިގެން ނުވާނެއެވެ. ޤައުމީ ރޫޙަކީ ކުންފުނިތައް ގަތުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. ސިޔާސީ ޝިޢާރުތަކަކީ ދަރަނި ދެއްކޭނެ ވަސީލަތެއް ނޫނެވެ. އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކުރައްވާ އިޢުލާނަކީ އަމިއްލައަށް ބިލިއަން ރުފިޔާ އުފައްދާނެ އެއްޗެއްވެސް ނޫނެވެ.

މި ކުންފުނިތައް ގަތުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހުރި ކަމަށް ރައީސް އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ގަބޫލުކުރައްވާނަމަ، އޮތީ އެންމެ ޖަވާބެކެވެ:

އެ ފައިސާ ހުރި ގޮތް ދައްކަވައިދެއްވާށެވެ.

ގަންނަން ހުށަހަޅާ އަގުތައް ހާމަކުރައްވާށެވެ.

ފައިސާ ހަމަޖައްސާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދެއްވާށެވެ.

މީގެ ސަބަބުން އިތުރުވާނެ ދަރަނީގެ މިންވަރު އަންގައިދެއްވާށެވެ.މި އިންވެސްޓްމަންޓުން ލިބޭނެ ފައިދާ ސާފުކޮށްދެއްވާށެވެ.

އަދި ސަރުކާރުގެ މާލީ ސިޔާސަތުގެ ތެރެއަށް މިކަން ފެތޭ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދެއްވާށެވެ.

މި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ނުލިބޭހާ ހިނދަކު، މިއީ ހަގީގީ އިޤްތިޞާދީ ރޭވުމެއްތޯ ނުވަތަ މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މަޤްޞަދެއްގައި، ޤައުމީ މުދާ ހޯދާކަމުގެ ތަޞައްވުރެއް ދެއްކުމަށް ވެވަޑައިގެންނެވި ވަޢުދެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ.

ވަޢުދުވެވަޑައިގެންނެވި އިރުވެސް އެއީ މާލީ ގޮތުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާނަމަ، އެއީ ހަމައެކަނި ހަގީގަތާ ޚިލާފު ވަޢުދެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސިޔާސީ އިތުރުފުޅެކެވެ.