ރައީސްގެ ކޮއްކޮއަށް ލިބުނު އަނބުރާ ދައްކަން ނުޖެހޭ 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ލޯނަށް ވީގޮތެއް ނޭނގޭ!

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ކޮއްކޯފުޅު އަދި ނިލަންދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު ފާޠިމަތު ސައުދާ، "ލޯނެއް" ކަމަށް ވިދާޅުވެ ޖަމާކުރައްވާފައިވާ 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ މައްސަލައިގައި، މަޖިލިސް މެންބަރެއްގެ މާލީ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ދެފުށްފެންނަ މިންވަރާމެދު އަނެއްކާވެސް ސީރިއަސް ސުވާލުތަކެއް އުފެދިއްޖެއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ ހަމައެކަނި މި މުޢާމަލާތުގެ އަދަދުގެ ބޮޑުކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ އަގުހުރި މި ލޯނު އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ނުވަތަ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚެއް ކަނޑައެޅިގެން އެނގެން ނެތް މައްސަލައެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ސައުދާ ހުށަހެޅުއްވި މާލީ ބަޔާނުގައިވާ ގޮތުން މި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއަކީ 1 ޖެނުއަރީ 2026 ގައި ނަންގަވާފައިވާ ލޯނެކެވެ. ނަމަވެސް، ލޯނު އަނބުރާ ދައްކައި ނިންމަންޖެހޭ ތާރީޚު ލިޔަން އޮތް ބައި އޮތީ ހުހަށެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން އަސާސީ ސުވާލަކަށް ޖަވާބު ނުލިބެއެވެ. މި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާ އަނބުރާ ދައްކަންޖެހެނީ ކޮން އިރަކު ހެއްޔެވެ؟

އާދައިގެ އަމިއްލަ ފަރުދެއްގެ ލޯނަކަށް ބެލިޔަސް، އަނބުރާ ދައްކާނެ ތާވަލެއް ނެތުމަކީ ޢާންމު އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. ވީއިރު، މަޤާމުގައި ހުންނެވި މަޖިލިސް މެންބަރަކު—އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކޮއްކޯފުޅު ހިމެނޭ ގޮތަށް—ހިންގަވާފައިވާ އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއްގެ މުޢާމަލާތެއްގެ މިފަދަ އަސާސީ މަޢުލޫމާތުތައް ނެތުމުން، މި މުޢާމަލާތާމެދު ޢާންމުންގެ ބޮޑު ސަމާލުކަމަކާއި ފާޑުކިޔުންތަކެއް އަމާޒުވުމަކީ ނުވެ ނުދާނޭ ކަމެކެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދުގެ 68 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންމެ އަހަރަކު މާލީ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަކީ މެންބަރުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެކެވެ. މިފަދަ ހާމަކުރުންތަކުގެ ބޭނުމަކީ މަޖިލިސް މެންބަރުންގެ މާލީ މަޞްލަޙަތުތަކާއި ދަރަނިތަކުގެ ދެފުށްފެންނަ މިންވަރު ކަށަވަރުކުރުމެވެ.

2.4 މިލިއަން ރުފިޔާ ނަމަވެސް އަނބުރާ ދައްކާނެ ސުންގަޑިއެއް ނެތް

މި މައްސަލަ އެންމެ ފުރަތަމަ ފެންމަތިވީ މިދިޔަ މާރިޗު މަހު، މި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއާ ގުޅޭގޮތުން ސައުދާއާ ސުވާލުކުރުމުންނެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވި ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވަނީ އެއީ ވިޔަފާރިވެރިއެއްގެ އަތުން ހޯއްދެވި ސްޓޫޑެންޓް ލޯނެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެ ފައިސާ ދިން ފަރާތަކާ ބެހޭގޮތުން ނުވަތަ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކާ ބެހޭ އިތުރު އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ހާމަކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ.

އޭގެ ފަހުން އެކަމަނާ ހުށަހެޅުއްވި މާލީ ބަޔާނުގައި މިހާރު ވަނީ ރަސްމީކޮށް މި ފައިސާއަކީ ލޯނެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނުއްވާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މާލީ ބަޔާނުން އަދިވެސް މުހިންމު މަޢުލޫމާތުތަކެއް އުނިވެއެވެ.

މި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚެއް ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ބަޔާނުގައި އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ އެއްވެސް ސުންގަޑިއެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އަދި ބަލާބެލުމަށް، މި ބޮޑު ދަރަނި އަދާކުރަން ޤަޞްދުކުރަނީ ކިހިނެއް ނުވަތަ ކޮން އިރަކު ކަމެއް މި ބަޔާނަކުން ސާފެއް ނުވެއެވެ.

އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ވެސް ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި މުދަލާއި ފައިސާގެ ބަޔާން ހާމަކުރުމަކީ ދެފުށްފެންނަ މިންވަރާއި ޢާންމުންގެ އިތުބާރު ބޮޑުކުރުމުގެ އިތުރުން، ދަޢުލަތުގެ މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުންގެ މުއްސަނދިކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ސާފުކޮށްދިނުމަށާއި، ކޮރަޕްޝަން ނުވަތަ ނަހަމަ ގޮތުގައި މުއްސަނދިވުން ފަދަ ޢަމަލުތައް ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ނިޒާމެކެވެ.

މި މުޢާމަލާތް ހިނގި ވަގުތު މުހިންމުވާ ސަބަބު

މި މުޢާމަލާތް ހިންގާފައިވާ ވަގުތަކީވެސް ޢާންމުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން މިކަމަށް އިތުރަށް ހުއްޓޭ ސަބަބެކެވެ.

މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ގޮތުގައި މި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާ ޖަމާކޮށްފައިވަނީ ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބު ކައިރިވެފައި ވަނިކޮށެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި، މި ފައިސާއަކީ އިންތިޚާބީ ޙަރަކާތަކާ ނުވަތަ އެއްވެސް ގޯސް ޢަމަލަކާ ގުޅުމެއް އޮތް ކަމެއް ކަމަށް ސާބިތުވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، މިލިއަނުން ގުނާލެވޭ ފައިސާގެ ނަގުދު މުއާމަލާތަކާއި، ލޯނު ދިން ފަރާތް ހާމަނުކުރުމާއި، އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ވަކި ތާރީޚެއް ނެތުމުގެ އިތުރުން، އިންތިޚާބު ދުވަސްވަރާ ދިމާކޮށް މިކަން ހިނގާފައިވުން އެކުވުމުން، މާލީ ބަޔާނުން ޖަވާބު ނުލިބޭ ސުވާލުތަކެއް އުފެދުމަކީ ޠަބީޢީ ކަމެކެވެ.

މުއާމަލާތަކަށް "ލޯނު" ގެ ނަން ދީފައިވާތީ އެކަނި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރަކު ފާޑުކިޔުމާއި ސުވާލުތަކުން ބަރީއަވާނެ ކަމަށް ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. މުހިންމު ކަމަކީ، އެ މުއާމަލާތް ރައްޔިތުންނަށް ސާފުވާ މިންވަރަށް މާލީ ބަޔާނުގައި މަޢުލޫމާތު ހިމަނާފައިވޭތޯ ބެލުމެވެ. މި މައްސަލައިގައި، މުހިންމު އެތައް ތަފްޞީލެއް އަދިވެސް ވަނީ ސާފުނުވެއެވެ.

2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވީ ކިހިނެއް؟

ސައުދާގެ މާލީ ބަޔާނުން ފާހަގަކުރެވޭ އަނެއް ކަމަކީ، ބަޔާން ހުށަހެޅި އިރު އެކައުންޓްތަކުގައި ހުރި ކަމަށް ދައްކާފައިވާ ފައިސާގެ އަދަދު ނިސްބަތުން ވަރަށް މަދުވުމެވެ. އޭނާ ހާމަކުރައްވާފައިވާ ބާކީ ފައިސާގެ އަދަދަކީ އެންމެ 11،604 ރުފިޔާ އަދި 118 ޔޫއެސް ޑޮލަރެވެ. މިއިން އުފެދެނީ ސީދާ އަނެއް ސުވާލެވެ.

2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ސްޓޫޑެންޓް ލޯނެއްގެ ގޮތުގައި ނެގި ފައިސާއެއް ނަމަ، އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރީ ކޮން ކަމަކަށް ހެއްޔެވެ؟ އެ ފައިސާ އެހެން ތަނަކަށް ޓްރާންސްފަރ ކުރީ ހެއްޔެވެ؟ އެ ފައިސާ ޚަރަދުކުރީ ތަޢުލީމަށް ހެއްޔެވެ؟ ބޭނުންކުރީ އެހެން ކަމަކަށް ހެއްޔެވެ؟

މިހާރު ހުށަހަޅާފައިވާ މާލީ ބަޔާނުން މި ސުވާލުތަކަށް އެއްވެސް ޖަވާބެއް ނުލިބެއެވެ. އަދި މާލީ ބަޔާން ހާމަކުރުމުގެ މުޅި މަޤްޞަދަކީ ވެސް އެއީއެވެ. ދައުލަތުގެ މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުންގެ މާލީ ޙާލަތަށް އަންނަ ބޮޑެތި ބަދަލުތައް ރައްޔިތުންނަށް އެނގި ސާފުވުމެވެ.

ބޮޑު ލޯނެއް ހަމައެކަނި ބަޔާނެއްގެ ތެރެއަށް ގެއްލިގެން ގޮސްގެން ނުވާނެ

ސައުދާގެ ބަޔާނުގައި އަހަރީ މުސާރައިގެ ގޮތުގައި 990،000 ރުފިޔާ (މަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 82،500 ރުފިޔާ) ލިބޭ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، 9،861 ޔޫއެސް ޑޮލަރުގެ ކްރެޑިޓް ލިމިޓެއް އޮތް ބީއެމްއެލް ވިސާ ޕްލެޓިނަމް ކާޑެއް ވެސް އޮތް ކަމަށް ވެއެވެ.

މި މާލީ ފަސްމަންޒަރަށް ބަލާއިރު، 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ އަމިއްލަ ލޯނަކީ ވަރަށް ބޮޑު މާލީ ޒިންމާއެކެވެ.

އެހެންކަމުން، ކަންކަން ސާފުކުރުމަށް އެދުމުގެ ޙައްޤު ރައްޔިތުންނަށް އެބައޮތެވެ—އަންދާޒާތަކާއި ސިޔާސީ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ، ބޭނުންވަނީ ލިޔެކިޔުންތަކެވެ.

މި ފައިސާ ދިނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޝަރުޠުތަކަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ ލޯނު ދިނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ލޯނުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ ފައިސާ އަނބުރާ ދައްކާ ތާވަލަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ މާލީ ބަޔާނުގައި ލޯނު ދައްކައި ނިންމަންޖެހޭ ތާރީޚެއް ނެތީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އެންމެ ފަހުން ވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ސިޔާސީ ބާރު އޮންނަ ޙާލަތްތަކުގައި ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު ވާންވާނީ ކުޑައެއް ނޫން

ސައުދާއަކީ އޭނާގެ މާލީ ކަންކަމާ މެދު އާންމުން ކަންބޮޑުވާން ނުޖެހޭ ފަދަ އާދައިގެ ރައްޔިތެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ނިލަންދޫ ދާއިރާ ތަމްސީލުކުރައްވާ އިންތިޚާބީ މެންބަރެކެވެ. އޭނާ މަޖިލީހަށް އިންތިޚާބުވެވަޑައިގަތީ ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް (ޕީއެންސީ) ގެ ޓިކެޓުގައެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާ އޭނާގެ އޮތް ޢާއިލީ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން، މި މައްސަލަ ސިޔާސީ ގޮތުން އިތުރަށް ނާޒުކުވެއެވެ.

އޭގެ މާނައަކީ އެ މުއާމަލާތަކީ ގޯސް މުއާމަލާތެއް ކަމަށް ކުރިން ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ، ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރުގެ މިންގަނޑު ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މަތިވާން ޖެހޭނެ ކަމެވެ. އެހެންކަމުން، މާލީ ބަޔާނުގައި އެ ފައިސާއަކީ "ލޯނެއް" ކަމަށް ލިޔެފައި އޮތުމަކުން އެކަނި، 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ލޯނާ ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ޖަވާބުނެތް ސުވާލުތައް ފިލައިގެން ނުދާނެއެވެ.

މި މުއާމަލާތަކީ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނެތް، ސައްޙަ މުއާމަލާތެއް ނަމަ، މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ފަސޭހަ މަގަކީ މަދުވާ ތަފްޞީލުތައް ހާމަކުރުމެވެ. މި ތަފްޞީލުތައް ސާފުވަންދެން، އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ތާރީޚުގެ ބައި ހުސްކޮށް އޮތުމާއި، އަދި 2.4 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވީގޮތް ސާފުނުވެ އޮތުމަކީ، ހާމަކުރި މައުލޫމާތުގެ ފުރިހަމަކަމާއި ދެފުށްފެންނަ މިންވަރާމެދު ސުވާލު އުފެދެމުންދާނެ ކަމެކެވެ.