އާއިލާއިން އެދުނީ ނިޔާވި ޒުވާނާގެ ފޮޓޯ އާއްމުނުކުރަން - މުއިއްޒު ކަންތައްކުރީ ދިމާއިދިކޮޅަށް!
ހުސެއިން އާދަމް
މެލޭޝިޔާގައި ހިނގި މަގުމަތީ އެކްސިޑެންޓެއްގައި ދިވެހި ޒުވާން ދަރިވަރަކު ނިޔާވުމަކީ، އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، އޭނާގެ އާއިލާއަށާއި ލޯބިވާ މީހުންނަށް ލިބުނު ފުން ހިތާމައެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަށްފަހު ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ވަނީ ވަރަށް ތަފާތު އަދި ނުތަނަވަސް ސުވާލެއް އުފައްދާފައެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ފަންތީގައި، އަސާސީ އިހުސާސްތަކާއި ކަންކަން ވަޒަންކުރުމަށް ދެވެނީ ކިހާވަރެއްގެ ސަމާލުކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
މެލޭޝިޔާގެ ޓޭލާސް ޔުނިވާސިޓީގައި ކިޔަވަމުންދިޔަ އައްޑޫ ސިޓީ ހިތަދޫ، މާރިޝް، އުމުރުން 21 އަހަރުގެ އާމިނަތު އީމިލީ ނާޒިމް ނިޔާވީ މަގުމަތީ އެކްސިޑެންޓެއްގައި ލިބުނު އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް ރޭގެ ވަގުތެއްގައެވެ.
މި ހިތާމަވެރި ޚަބަރާއެކު އާއިލާ ކުއްލި ސިހުމަކާއި ހިތާމައިގެ ތެރޭގައި ވަނިކޮށް، އެމީހުން ވަރަށް ސާފު އަދި ވަރަށް އިންސާނީ އެދުމެއް އެދުނެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އޭނާގެ ފޮޓޯ ދައުރު ނުކުރުމަށެވެ. މި އެދުމުގައި އެއްވެސް އޮޅުންބޮޅުމެއް ނެތެވެ. މިކަމަކަށް ސަރުކާރުގެ ކޮމިޓީއެއް، ގާނޫނީ ލަފައެއް ނުވަތަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ބްރީފިންގެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ.
ހިތާމައިގައި ތިބި އާއިލާއަކުން އާންމުންގެ ކިބައިން އެދުނީ ހަމައެކަނި އެމީހުންގެ ޒާތީ މިނިވަންކަމަށް އިހުތިރާމްކޮށް، އެމީހުންގެ ދަރިފުޅުގެ ފޮޓޯ ހިއްސާ ނުކުރުމަށެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މިއަދު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ އީމިލީގެ މަރާ ގުޅިގެން ތައުޒިޔާގެ މެސެޖެއް ޝާއިއުކުރައްވައި އަދި އޭނާގެ ފޮޓޯވެސް އޭގައި ހިމަނުއްވާފައެވެ.
އާއިލާއިން ފޮޓޯ ދައުރުނުކުރުމަށް އާންމުންގެ ކިބައިން އެދެމުންދިޔަ ވަގުތެއްގައި، ގައުމުގައި ހުރި އެންމެ ބާރުގަދަ އަދި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޝަޚުސިއްޔަތު މިވަނީ އެޒުވާނާގެ ފޮޓޯއަށް އަނެއްކާވެސް ބޮޑު ޕްލެޓްފޯމެއް ހޯއްދަވައިދެއްވާފައެވެ. އަދި އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުންތަކާ ގުޅިގެން، ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ގަޑިއިރު ފަހުން އެ ޕޯސްޓް ވަނީ ޑިލީޓްކޮށްލާފައެވެ.
މި ހާދިސާތައް ހިނގައިދިޔަ ގޮތުން ވަރަށް އަސާސީ ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ؛ މިފަދަ ނާޒުކު ކަމެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފަރާތްޕުޅުން އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ޕޯސްޓް ކުރެވުނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓަކީ ޒާތީ ވަޓްސްއަޕް ސްޓޭޓަސްއެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ޕޯސްޓަކީ އެ މަގާމުގެ ހައިބަތާއި ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެއްޗެއް ޝާއިއުކުރެއްވުމުން، އެ އެއްޗެއް އަސްލު ޕޯސްޓަށްވުރެ މާ ދުރަށް ފެނި، ކޮޕީކުރެވި، އަދި ދައުރުވާނެކަން އެއީ ޠަބީޢީ ކަމެކެވެ.
ކަންކަން ނިންމުމުގައި ވިސްނުންތެރިކަން މުހިންމުވަނީ ހަމަ އެ ސަބަބަށްޓަކައެވެ. ފޮޓޯ ޝާއިއުނުކޮށްވެސް ތައުޒިޔާ ފޮނުވިދާނެއެވެ. އަދި ކީއްހެއްޔެވެ، ރައީސްގެ ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ހަރަކާތްތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އާއިލާގެ ހިތާމައަށް އިސްކަންދެވޭނެ ގޮތަކަށްވެސް ތައުޒިޔާ ފާޅުކުރެވުނީހެވެ. އާއިލާއިން އޮތީ އެމީހުން ބޭނުންވާ ގޮތް ކުރިންވެސް ހާމަކޮށްފައެވެ. އެހެންކަމުން، އެކަމުގައި ސާފުކުރަންޖެހޭ ފުށުއެރުމެއް ނެތެވެ.
މިއީ އާންމު މަސްލަހަތުތަކެއްގެ މެދުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަކި ގޮތެއް ނިންމަވަންޖެހިވަޑައިގެންނެވި ހާލަތެއް ނޫނެވެ. އާންމު ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭ އަވަސް މައުލޫމާތެއް ހާމަކުރަންޖެހިފައެއް ނެތެވެ. އަދި ހާދިސާގެ ޝިކާރައަކަށްވީ މީހާ ދެނެގަތުން ލާޒިމްކުރާ ގައުމީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތެއްވެސް ނެތެވެ. އޮތީ ހަމައެކަނި ފޮޓޯ ހިއްސާ ނުކުރުމަށް އެދުނު ހިތާމައިގައިވާ އާއިލާއެކެވެ. އަދި ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން، އެ އެދުމަށްވެސް ސަމާލުކަމެއް ނުދެވުނެވެ.
މި މައްސަލަ އެންމެ ފޮޓޯއަކަށްވުރެ މާ ބޮޑެވެ. ނިޔާވެފައިވާ މީހުންގެ ފޮޓޯތަކާ ގުޅިގެން ސަމާލުވާންޖެހޭ ސަގާފީ އަދި ދީނީ އިތުރު ނާޒުކު ކަންކަންވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި ފޮޓޯގްރަފީއާ މެދު އަދި އެކި ހާލަތްތަކުގައި އެކަން ހުއްދަވުމާ ގުޅޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ތަފާތު ރައުޔުތައް އެބަހުއްޓެވެ.
ނަމަވެސް، އެ ބަހުސާ މެދު ކޮންމެ ވިސްނުމެއް ގެންގުޅުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ނިޔާވެފައިވާ މީހުންގެ ފޮޓޯ މަރުވުމަށްފަހު އާންމުކޮށް ދައުރުކުރުމަކީ ގިނަ މުސްލިމުން އެކަމާ މެދު ނުތަނަވަސްވާ ކަމެކެވެ. މިއީ އާއިލާގެ އެދުމަށް މާ ބޮޑަށް ވެސް އިހުތިރާމްކޮށް، ވިސްނަންޖެހޭ ސަބަބެކެވެ. އެހެންކަމުން، އުފެދޭ ސުވާލަކީ ހަމައެކަނި އެ ފޮޓޯ ޕޯސްޓްކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުވަތަ އުސޫލީ ގޮތުން ހުއްދަ ކަމެއްތޯއެއް ނޫނެވެ. އުފެދޭ ސުވާލަކީ އެއީ އެކަށީގެންވާ، ރަނގަޅު ކަމެއްތޯ އެވެ. މިއީ މުޅިން ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ.
ލީޑަޝިޕަކީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ގޮތުން ތިމާއަށް ކުރަން ހުއްދަ ކަންކަން ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުރަންވީ ކަންކަމާއި، ނުކުރަންވީ ކަންކަން ދެނެގަތުމާއި، ހިތާމައިގައި ތިބި ބައެއްގެ އިހުސާސްތަކާއި އެދުންތަކަށް އެހެން ހުރިހާ ކަމަކަށް ވުރެ އިސްކަންދޭންވީ ވަގުތު ދެނެގަތުން ވެސް މެއެވެ.
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ތަޢުޒިޔާ ވިދާޅުވެވުނީހެވެ. ދިވެހި ޒުވާނެއްގެ ފުރާނަ ގެއްލިގެން ދިޔަ ހިތާމަވެރި ހާދިސާ ފާހަގަކުރެއްވުނީހެވެ. އެމީލީއަށް ހެޔޮ ދުޢާކުރައްވައި، އޭނާގެ އާއިލާއަށް ހަމްދަރުދީ ފާޅުކުރެއްވުނީހެވެ. އޭނާގެ ފޮޓޯ ޝާއިއުނުކުރައްވައި ވެސް އެމަނިކުފާނަށް މި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރެއްވުނީހެވެ.
ނަމަވެސް، އެ ފޮޓޯ ވެގެންދިޔައީ ރަސްމީ ތަޢުޒިޔާގެ މެސެޖުގެ ބަޔަކަށެވެ. އަދި އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވުމުން އެ ޕޯސްޓް ވަނީ ޑިލީޓްކޮށްލާފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ހިތާމަވެރި ތަސައްވުރަކީ، މި މައްސަލަ ޝާއިއުކުރުމުގެ ކުރިން ފާހަގަނުކުރެވި، މައްސަލައެއްކަން އެނގުނީ އާންމުން އެކަން ފާހަގަކުރުމުން ކަމެވެ.
ޕޯސްޓް ޑިލީޓްކުރުމުގެ މައްސަލަ މިއީ ރައީސް މުޢިއްޒު އެކްސްގައި އެއްޗެއް ޝާއިއުކުރެއްވުމަށްފަހު، ފަހުން ޑިލީޓްކުރެއްވި ފުރަތަމަ ފަހަރެއް ވެސް ނޫނެވެ. ކުށެއް ފާހަގަވުމުން ޕޯސްޓެއް ޑިލީޓްކުރުމަކީ ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ޒިންމާދާރު ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޕޯސްޓްތައް ތަކުރާރުކޮށް ޑިލީޓްކުރަން ޖެހުމުން އިތުރު ސުވާލެއް އުފެދެއެވެ؛ މި ޕޯސްޓްތައް ޝާއިއުކުރުމުގެ ކުރިން ރިވިއުކޮށް ބަލަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ރައީސްގެ އަރިހުގައި މުވާސަލާތީ ބޮޑު ޓީމެއް އެބައޮތެވެ.
އޮފިޝަލުންނާއި، މުޝީރުންނާއި، މީޑިއާގެ މުވައްޒަފުންނާއި، އާންމު މުވާސަލާތީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ ފަރާތްތައް އެބަތިއްބެވެ. މިފަދަ ނިޒާމެއް އޮތުމުގެ ބޭނުމަކީ ވެސް، ހުއްޓުވިދާނެ މިފަދަ ގޯސްތައް ރައީސްގެ ރަސްމީ އެކައުންޓްތަކާ ހަމައަށް ދިޔަނުދީ ހުއްޓުވުމެވެ.
ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ކުއްލި ގޮތަކަށް ނިޔާވި 21 އަހަރުގެ ދިވެހި ޒުވާނަކާ ގުޅޭ ތަޢުޒިޔާގެ މެސެޖަކީ، އެންމެ ފަސޭހައިން ސަމާލުވެ ރައްކާތެރިކަން އިސްކުރެވެން އޮތް އެއް ހާލަތެވެ. އޭނާގެ ފޮޓޯ ހިއްސާނުކުރުމަށް އާއިލާއިން ހާއްސަކޮށް އެދިފައިވާނަމަ، އޭގެ ޖަވާބު އޮންނަންވާނީ ވަރަށް ސާފުކޮށެވެ. އެ ފޮޓޯ ހިއްސާނުކުރާށެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ވަރަށް ފުނަށް ވިސްނަންޖެހޭ އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންސާނިއްޔަތުކަމުގެ އަސާސީ ސިފައެކެވެ.
މަރަކާ ގުޅޭގޮތުން މުއާމަލާތްކުރުމުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއަކީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަމެކެވެ. ނިޔާވި ފަރާތަށް އިހުތިރާމުކުރުމެވެ. އާއިލާއަށް އިހުތިރާމުކުރުމެވެ. އަދި އާއިލާގެ އަޑު އެހުމެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ތައުޒިޔާ ވާންޖެހޭނީ ހިތާމައިގައި ތިބި އާއިލާއަށް ލިބޭ ތަސައްލީއަކަށެވެ.
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަކީ ފޮޓޯއެއް ޕޯސްޓުކުރަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެއްކަން ގައުމަށް ދައްކުވައިދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. ގައުމަށް ބޭނުންވީ، ފޮޓޯއެއް ޕޯސްޓުކުރަން ނުވާނެ ވަގުތު އެމަނިކުފާނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާކަން ދައްކުވައިދިނުމެވެ.
ހިތާމައިގައިވާ އާއިލާއަކަށް، ދެ ގަޑިއިރު ފަހުން އެ ފޮޓޯ ޑިލީޓްކޮށްލުމަކުން، އެ ފޮޓޯ އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް އާންމުކުރި ކަމުގެ ހަގީގަތެއް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީސް ފަދަ ބާރުގަދަ މުއައްސަސާއަކުން ރަނގަޅު ވިސްނުން ބޭނުންކުރަން ފަށަންވާނީ، އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވުމަކުން ނޫނެވެ. އެ ވިސްނުން އިސްކުރަންޖެހޭނީ އެ ޕޯސްޓު އާންމުކުރުމުގެ ކުރިންނެވެ.