މުއްސަނދިންނަށް ވިއްކާ ރެސިޑެންސީ އެޕާޓްމަންޓްތަކާއިއެކު ރާއްޖެ ވާނީ މަނީ ލޯންޑްރިންގެ "ސުވަރުގެއަށް" - ރިޕޯޓް

ފަޅުތައް ހިއްކައިގެންނާއި އިންވެސްޓްމަންޓް މެދުވެރިކޮށް ރެޒިޑެންސީ ދިނުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއްގެ ދަށުން ބޭރުގެ މުއްސަނދި އިންވެސްޓަރުން ރާއްޖެއަށް ޝައުޤުވެރިކުރުވުމަށް ސަރުކާރުން ރާވާފައިވާ ޕްލޭންތަކާ ގުޅިގެން، މަނީ ލޯންޑަރިންގ އާއި ޓެކްސްއަށް މަކަރުހެދުމާއި އަދި ޤާނޫނާ ޚިލާފު މުއްސަނދިކަން ފޮރުވުމުގެ "ސުވަރުގެއަކަށް" ރާއްޖެ ވެގެންދާނެ ކަމަށް އޯގަނައިޒްޑް ކްރައިމް އެންޑް ކޮރަޕްޝަން ރިޕޯޓިންގ ޕްރޮޖެކްޓް (އޯސީސީއާރްޕީ) އާއި އެ ޖަމާޢަތުގެ މީޑިއާ ޕާޓްނަރުން ޝާއިޢުކުރި ތަޙުޤީޤީ ރިޕޯޓެއްގައި ބުނެފިއެވެ.

މި ތަޙުޤީޤުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ސްޕެޝަލް އިކޮނޮމިކް ޒޯން (އެސްއީޒެޑް) ގެ އޮނިގަނޑު ވަރަށް ނާޒިކެވެ. މި އޮނިގަނޑުގެ ދަށުން ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ބިން ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ ފުރުޞަތާއި ޓެކްސް އިނާޔަތްތައް ލިބޭއިރު، މާލީ އިދާރާތަކާއި މުދަލުގެ އަސްލު ވެރިފަރާތްތަކާ ބެހޭ ބައެއް މަޢުލޫމާތުތައް ހާމަކުރުން ވަނީ ހިފެހެއްޓިފައެވެ.

މި ކަންބޮޑުވުންތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަމާޒުވެފައިވަނީ ނ. އަތޮޅުގައި 790 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ޚަރަދުކޮށްގެން ހިންގާ ލަގްޒަރީ މަޝްރޫޢެއް ކަމަށްވާ "ޕްރޮޖެކްޓް އައިލާ" އަށާއި، އިންވެސްޓްމަންޓުގެ ބަދަލުގައި ބޭރު މީހުންނަށް ރެޒިޑެންސީ ދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ "މޯލްޑިވްސް ޕާލް ރެޒިޑެންސް" ޕްރޮގްރާމަށެވެ.

އޮފްޝޯ ބޭންކިންގ އަދި މިލްކުވެރިކަމުގެ ސިއްރުހިފެހެއްޓުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ރާއްޖޭގެ ބިން މިލްކުކުރުން ޤާނޫނުއަސާސީން މަނާކޮށްފައި އޮތް ނަމަވެސް، އެސްއީޒެޑް އޮނިގަނޑުގެ ދަށުން ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް 99 އަހަރަށް ބިން ކުއްޔަށް ނެގުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. އަދި ކެޕިޓަލް ގޭންސް ޓެކްސް އާއި އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ހިމެނޭ ގޮތަށް ޓެކްސް މަޢާފުވުމާއި ނުވަތަ ކުޑަ ރޭޓެއްގައި ޓެކްސް ދެއްކުމުގެ ފައިދާވެސް އިންވެސްޓަރުންނަށް ލިބިގެންދެއެވެ.

މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، މުދާ ރައްކާކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށް ބޭނުންކުރާ ޓްރަސްޓްތަކަށް ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ ހުއްދަ އޮންނަ އޮފްޝޯ ބޭންކުތައް ޤާއިމުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެސްއީޒެޑްތަކުގައި އޮތުމެވެ. ތަޙުޤީޤީ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ކޯޓު އަމުރެއް ނެތި ނުވަތަ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމަކާ ނުލައި، ބޭންކުތަކުގެ ކަސްޓަމަރުންގެ ނުވަތަ ބޭންކުތަކުގެ އަމިއްލަ އަސްލު މަންފާ ލިބޭ ވެރިފަރާތްތައް (ބެނެފިޝަލް އޯނަރުން) ހާމަކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.

މިފަދަ ހިފެހެއްޓުންތަކުގެ ސަބަބުން، މުދަލުގެ އަސްލު ކޮންޓްރޯލް އޮތީ ކާކަށްކަން ދެނެގަތުމަށާއި، އަދި އިންވެސްޓްކުރާ ފައިސާއަކީ ޞައްޙަ ގޮތުގައި ހޯދާފައިވާ ފައިސާތޯ ކަށަވަރުކުރުމަށް ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

ކުރީގެ އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރު އަޙްމަދު އާހިދު ރަޝީދު މި ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު ކުޑަވުން ސިފަކުރެއްވީ "ޒިންމާދާރުކުރުވުމުގައި އޮތް ބޮޑު ހުސްކަމެއް" ގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި މި ޒޯންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބެނެފިޝަލް އޯނަރޝިޕާއި ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުކޮށް ފެންނަން ހުންނަ ރަޖިސްޓްރީއެއް ޤާއިމުކުރުމަށް އޭނާ ގޮވާލެއްވިއެވެ.

އޭޝިއާ/ޕެސިފިކް ގްރޫޕް އޮން މަނީ ލޯންޑަރިންގ (އޭޕީޖީ) އިން ވެސް ވަނީ ރާއްޖޭގައި ޓްރަސްޓްތައް ރެގިއުލޭޓްކުރާނެ ސާފު ޤަވާޢިދުތަކެއް ނެތުމާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރިއަލް އެސްޓޭޓް ދާއިރާއަކީ މަނީ ލޯންޑަރިންގެ ނުރައްކާ އިންތިހާއަށް ބޮޑު ދާއިރާއެއް ކަމަށް ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އަމިއްލަ ދިރާސާއެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަން ވެސް މި ތަޙުޤީޤުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވެފައިވާ ޕާލް ރެޒިޑެންސް ސްކީމް އަލަށް ހުށަހަޅާފައިވާ "މޯލްޑިވްސް ޕާލް ރެޒިޑެންސް" ޕްރޮގްރާމަކީ އިންވެސްޓްމަންޓް މެދުވެރިކޮށް ބޭރު މީހުންނަށް ރެޒިޑެންސީ ލިބޭނެ ގޮތަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ޕްރޮގްރާމެކެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ދަށުން އިންވެސްޓްކުރަންޖެހޭ އެންމެ މަދު މިންވަރު އަދި އިޢުލާނެއް ނުކުރެއެވެ.

މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުމާ ދެކޮޅަށް މިންގަނޑުތައް ކަނޑައަޅާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުއައްސަސާ ކަމަށްވާ ފައިނޭންޝަލް އެކްޝަން ޓާސްކް ފޯސް (އެފް.އޭ.ޓީ.އެފް) އިން ވަނީ އިންވެސްޓްމަންޓް މެދުވެރިކޮށް ރެސިޑެންސީ އަދި ސިޓިޒަންޝިޕް ދޭ ސްކީމްތަކަކީ މުދާ ފޮރުވުމަށާއި، ކުށްކޮށްގެން ހޯދާ ފައިސާ ލޯންޑަރ ކުރުމަށާއި، ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ފިލުމަށް ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގިދާނެ ސްކީމްތަކެއް ކަމަށް ބުނެ އިންޒާރު ދީފައެވެ.

ކުރީގެ އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓަރ ފައްޔާޒު އިސްމާޢީލް ވަނީ ޝަރުޠު ހަމަނުވާ ފަރާތްތަކަށް ރެސިޑެންސީ ލިބުން ހުއްޓުވުމަށް އެކަށީގެންވާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅިދާނެތޯ ސުވާލު އުފައްދަވާފައެވެ.

އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް މިނިސްޓްރީން ތަޙުޤީޤުކުރާ ފަރާތްތަކަށް މަޢުލޫމާތު ދެމުން ބުނެފައިވަނީ، މި ޕްރޮގްރާމް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނީ އޭގެ ޤާނޫނީ އަދި ރެގިއުލޭޓަރީ އޮނިގަނޑު ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހުގައި ކަމަށެވެ.

މިނިސްޓްރީން ބުނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސްކްރީނިންގތަކާއި، މާލީ އަދި އަބުރާ ގުޅޭ ވަޒަންކުރުންތަކާއި، ކަމާބެހޭ ސަރުކާރުގެ އަދި ޤައުމީ ސަލާމަތާ ބެހޭ އިދާރާތަކުން ބަލަންޖެހޭ ބެލުންތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ގިނަ ފަންތިތަކެއް އެކުލެވޭ 'ޑިއު ޑިލިޖެންސް' (ކުށުގެ ރެކޯޑާއި މާލީ އިތުބާރު ބެލުމުގެ) ނިޒާމެއް އެކުލަވާލަމުންދާ ކަމަށެވެ.

ޕްރޮޖެކްޓްގެ އިންވެސްޓަރުން އަދިވެސް ހާމައެއް ނުކުރޭ ޕްރޮޖެކްޓް އައިލާ ތަރައްޤީކުރަމުންދަނީ އެސް.އީ.ޒެޑް (އެސްއީޒެޑް) ގެ ހުއްދަ އޮންނަ ކްރިސްޓަލް ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި، ދުބާއީގެ ބްލޫރޮކް ގްރޫޕް ގުޅިގެންނެވެ.

މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ހިއްކާ ހަ މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ކިއުބިކް މީޓަރުގެ ވެލި ބޭނުންކޮށްގެން 25 ފަޅުރަށާއި ކުދި ރަށްތައް އުފައްދާނެއެވެ. އަދި މިތަނުގައި 70 އަށް ވުރެ ގިނަ ލަގްޒަރީ ރެސިޑެންސް ޤާއިމުކުރެވޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ކުންފުނިތަކުގެ އަސްލު އިންވެސްޓަރުންނާއި، އިކުއިޓީ ޕާޓްނަރުން އަދި މަންފާ ލިބޭ އަސްލު ވެރިފަރާތްތައް (އަލްޓިމޭޓް ބެނެފިޝަލް އޯނަރުން) ޢާންމުކޮށް ހާމަކޮށްފައި ނުވާކަން ތަޙުޤީޤުން ވަނީ އެނގިފައެވެ.

މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ބަހެއް ހޯދުމަށް އެދުމުން ދެ ކުންފުނިން ވެސް އެއްވެސް ޖަވާބެއް ދީފައެއް ނުވެއެވެ.

އިދިކޮޅު މަޖިލިސް މެންބަރު އަޙްމަދު ޝަމްހީދު ވަނީ ޕަރލް ރެސިޑެންސް މަޝްރޫޢު މަޑުޖައްސާލުމަށާއި، އެއާ ގުޅުންހުރި އެއްބަސްވުންތައް ހާމަކުރުމަށް އެދި ޖުލައި މަހު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ޤަރާރެއް ހުށަހަޅުއްވާފައެވެ. ނަމަވެސް އޮގަސްޓް މަހު މަޖިލީހުން ވަނީ މި ޤަރާރު ބޭރުކޮށްލާފައެވެ.

ޓްރާންސްޕޭރެންސީ އިންޓަނޭޝަނަލް މޯލްޑިވްސްގެ ގަވަރނަންސް މެނޭޖަރ ޢައްޒަ މުޙައްމަދު ވިދާޅުވީ، ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި މަންފާ ލިބޭ އަސްލު ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތުގެ ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު އިތުރުކުރުމާއި، މިނިވަން މުސްތަޤިއްލު ބެލެހެއްޓުމުގެ ނިޒާމެއް އޮތުމުގެ އިތުރުން، ޣައިރު ޤާނޫނީ ފައިސާ ހޯދައި، ހިފަހައްޓައި، އަދި އަނބުރާ ހޯދޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމުތަކެއް ބޭނުންވާނެ ކަމަށެވެ.

ދަރަނި ބޮޑުވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި އިންވެސްޓްމަންޓް ފުޅާކުރުން މާލީ ދަތިކަން އިތުރުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ސަރުކާރުން ވަނީ ބޭރުގެ ކެޕިޓަލް (ފައިސާ) ޤައުމަށް ގެނައުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި މި އިންވެސްޓްމަންޓް އިސްނެގުންތައް އިޝްތިހާރުކޮށްފައެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑް (އައި.އެމް.އެފް) ގެ އަންދާޒާތަކާ ޙަވާލާދީ މި ތަޙުޤީޤުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ޖުމްލަ ދަޢުލަތުގެ ދަރަނި ޖީ.ޑީ.ޕީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 130 އިންސައްތައަށް އަރާނެއެވެ.

އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އެންޑް ޓްރޭޑް މިނިސްޓަރ މުޙައްމަދު ސަޢީދު އަންދާޒާ ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވި ނަމަވެސް، ޕަރލް ރެސިޑެންސްގެ ސަބަބުން ސީދާ އަދި ނުސީދާ ގޮތެއްގައި 1 ބިލިއަން ޔޫ.އެސް ޑޮލަރަށް ވުރެ ގިނަ ފައިސާ ޤައުމަށް ވަންނާނެއެވެ.

މި ޕްރޮގްރާމް ތަރައްޤީ ކުރަމުންދަނީ އެހެން ޤައުމުތަކުގައި ހިންގާފައިވާ މިފަދަ ސްކީމްތަކާ ގުޅިގެން ފާޑުކިޔުންތަކާއި ސުވާލުތައް އަމާޒުވެފައިވާ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ރެސިޑެންސީ އަދި ސިޓިޒަންޝިޕް-ބައި-އިންވެސްޓްމަންޓް ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ ހެންލީ އެންޑް ޕާޓްނާސްއާ ގުޅިގެންނެވެ. ކުރިން ކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ 'ޑިއު ޑިލިޖެންސް' އެއް ނެތް ކަމަށް ދައްކުވައިދޭ ކަމަށް ބުނެ ދެކެވޭ ވާހަކަތައް އެ ކުންފުނިން ވަނީ ދޮގުކޮށްފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އިސް އޮފިޝަލުންތަކެއް ޤަވާޢިދާ ޚިލާފަށް ފަތުރުވެރިކަމަށް ރަށްތައް ދޫކޮށް، އެއިން ލިބުނު އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރަކަށް ޚިޔާނާތްތެރިވި 2014-2015 ގެ ރަށްތައް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ ކޮރަޕްޝަންގެ ބޮޑު ޚިޔާނާތް ވެސް މި ތަޙުޤީޤުގައި ވަނީ ހަނދާން އާކޮށްދީފައެވެ.

މި ތަހުގީގުން، ހުށަހެޅިފައިވާ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކުގެ ސަބަބުން މާލީ ކުށްތަކަށް މަގުފަހިވެފައިވާ ކަމަށް ނިންމާފައި ނުވި ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ރިއަލް އެސްޓޭޓާއި މާލީ ދާއިރާ މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަށް ނާޖާއިޒު ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، ރާއްޖޭގެ ގަވާއިދުތަކާއި އޮނިގަނޑުން އެކަށީގެންވާ ދެފުށްފެންނަ ކަމާއި ފާރަވެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވިދާނެތޯ މިކަމުގެ ސަބަބުން ސުވާލު އުފެދެއެވެ.