ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ލިބޭ ފިލާވަޅުތަކުން ބަންޑާރަ މިސްކިތައް ހަދަންވީގޮތް!

އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި، މީގެ އެތައް އަހަރުތަކެއް ނުވަތަ ގަރުނުތަކެއް ކުރިން ބިނާކޮށްފައިވާ ތާރީޚީ މިސްކިތްތަކަށް މިއަދު ވަނީ އެއްގޮތް ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. ސިޓީތަކުގެ އާބާދީ އިތުރުވަމުންދިއުމާއެކު، ނަމާދަށް ހާޒިރުވާ މީހުންގެ އަދަދު ޚާއްޞަކޮށް ހުކުރު ނަމާދާއި ރަމަޟާން މަހުގެ ޖަމާޢަތްތަކުގައި ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، މިސްކިތްތަކުގެ ޖާގަ ތަނަވަސްކުރުމަށް މުޖުތަމަޢުތަކުން ދަނީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

ނަމަވެސް، ނަމާދުކުރާ ޖާގަ އިތުރުކުރުމަކީ ތާރީޚީ މިސްކިތްތައް ތަޅާލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަން ގިނަ ގައުމުތަކަކުން ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ރޭވުންތެރިކަމާއި ޒަމާނީ އާކިޓެކްޗަރަލް ފަރުމާތަކުގެ އެހީގައި، މިސްކިތުގެ އަސްލު ބިނާއާއި އޭގެ ތާރީޚީ އަގު ހިމާޔަތްކުރަމުން، މިސްކިތުގެ ވަސީލަތްތައް ފުޅާކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.

މިސްކިތުގެ އަސްލު ބިނާއަށް ބަދަލެއް ނުގެނެސް ޖާގަ އިތުރުކުރުމުގެ ވިސްނުމަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި އާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް މިސާލަކީ މަދީނާގައިވާ މަސްޖިދުއްނަބަވީއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ ހަޔާތްޕުޅުގައި އެ މިސްކިތަކީ އާދައިގެ ބިނާއެއްގެ ގޮތުގައި ފެށުނު ތަނެއް ނަމަވެސް، މުސްލިމް އުންމަތް ފުޅާވަމުން ދިޔަވަރަކަށް، އޭގެ ފަހުން ވަޑައިގެންނެވި ވެރިން އެކި ފަހަރު މަތިން މިސްކިތް ބޮޑުކުރެއްވިއެވެ. އަސްލު ބިނާކުރެވުނު މުގައްދަސް ސަރަހައްދު ނައްތާލުމުގެ ބަދަލުގައި، އިތުރުކުރެވުނު ބައިތައް ބިނާކުރެވުނީ އެ ސަރަހައްދުގެ ވަށައިގެންނެވެ. ގަރުނުތަކެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު، އެ މިސްކިތުގެ ތާރީޚީ އަދި އަސްލު ދަމަހައްޓަމުން، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ދީނީ ބިނާތަކުގެ ތެރެއިން ބިނާއަކަށް އެ މިސްކިތް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.

މިފަދަ ދެވަނަ މިސާލެއް މައްކާގެ މަސްޖިދުލްޙަރާމުން ފެންނަން އެބައޮތެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ޒިޔާރަތްކުރާ މިލިއަނުން ގުނާލެވޭ ޙައްޖުވެރިންނަށް ޖާގަ ދިނުމަށްޓަކައި، އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އެ މިސްކިތަށް ވަނީ ގިނަގުނަ ބަދަލުތަކެއް ގެނެސް ބޮޑުކޮށްފައެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް، އެ ބިމުގެ ދީނީ މުހިންމުކަން ދަމަހައްޓަމުން، އާ ނަމާދުކުރާ ހޯލްތަކާއި، ވަސީލަތްތައް ދިޔައީ އިތުރުކުރަމުންނެވެ.

މި ތާރީޚީ މިސާލުތަކުން އެނގިގެންދަނީ، މިސްކިތްތައް ބޮޑުކުރުމަކީ އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރަލް ސަގާފަތުގެ ބައެއް ކަމާއި، މުހިންމު ބިނާތައް ހިމާޔަތްކުރަމުން ވަށައިގެންވާ ސަރަހައްދުތައް ފުޅާކުރުމަކީ އަމަލީ ގޮތުން ކުރެވޭނެ އަދި ތަރިކައަށް އިޙްތިރާމްކުރުމުގެ ގޮތުންވެސް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ކަމެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވާ ތާރީޚީ ގިނަ މިސްކިތްތަކެއް، އެ މިސްކިތްތައް ހުރި ސިޓީތައް ޒަމާނީވަމުން ދިޔައިރުވެސް ވަނީ ހިމާޔަތްކޮށްފައެވެ. ސްޕެއިންގެ ގްރޭޓް މޮސްކް އޮފް ކޯޑޯބާ އަކީ މީގެ އެއް މިސާލެވެ. އިސްލާމީ ދައުރުގައި، ކުރީގެ ބިނާ ތަޅާލުމުގެ ބަދަލުގައި، ނަމާދުކުރާ ހޯލް ބޮޑުކޮށް، އިތުރު އާޗްތައް އިތުރުކޮށްގެން އެ މިސްކިތް އެތައް ފަހަރަކު ބޮޑުކުރިއެވެ. މެދުއިރުމައްޗާއި އުތުރު އެފްރިކާގެ ގިނަ ސިޓީތަކެއްގައި، އެތައް ގަރުނެއްވީ މިސްކިތްތައް މިއަދުވެސް ބޭނުންކުރެވެމުންދަނީ، އެ މިސްކިތްތައް ބޮޑުކުރުމުގައި އަސްލު ބިނާގެ ވަށައިގެން ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ފަރުމާކޮށްފައިވާތީއެވެ.

އަދި ފަހުގެ އަހަރުތަކުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ގުދުރަތީ ކާރިސާތަކުގެ ސަބަބުން ތާރީޚީ މިސްކިތްތަކަށް ގެއްލުން ލިބުނު ނަމަވެސް، އެ ތަންތަނުގެ ސަގާފީ އަދި ދީނީ މުހިންމުކަމަށްޓަކައި، ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް އަމާޒުކުރެވިފައިވަނީ އެ ތަންތަން އަލުން ބިނާކޮށް ހިމާޔަތްކުރުމަށެވެ.

މިއަދުގެ އާކިޓެކްޓުން ތާރީޚީ ބިނާތައް ހިމާޔަތްކުރަމުން މިސްކިތްތަކުގެ ޖާގަ އިތުރުކުރުމަށް އެކި ގޮތްތައް ބޭނުންކުރެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އާންމު އެއް ގޮތަކީ މިހާރު ހުރި މިސްކިތުގެ ބިނާގެ ވަށައިގެން އިތުރު ނަމާދުކުރާ ހޯލްތައް ބިނާކުރުމެވެ.

މި ފަރުމާގައި، އަސްލު މިސްކިތް ދެމިއޮންނާނީ މުޅި ކޮމްޕްލެކްސްގެ މަރުކަޒީ ބިނާގެ ގޮތުގައެވެ. އާ ހޯލްތަކުން ނަމާދުކުރުމަށް ބޮޑު ޖާގައެއް ލިބިގެންދާއިރު، ނަމާދުކުރާ މީހުންނަށް ތާރީޚީ މިސްކިތްވެސް ބޭނުންކުރަމުން ގެންދެވޭނެއެވެ. މި ގޮތުގެ ސަބަބުން، އާސާރީ ތަރިކައަށް އުނިކަމެއް ނައީސް، ޖަމާއަތްތަކަށް މިސްކިތުގެ ޖާގަ އިތުރުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ.

ބިން އިތުރުކުރެވެން ނެތް، ތޮއްޖެހިފައިވާ ސިޓީތަކުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެހެން ހައްލަކީ މައްޗަށް އުސްކުރުމެވެ. ގިނަ ފަންގިފިލާތަކަށް ފަރުމާކުރެވޭ މިސްކިތްތަކުގެ ސަބަބުން، އެއް ބިމެއްގައި އެއް ފަންގިފިލާގެ މަތީގައި އަނެއް ފަންގިފިލާ ހުންނަ ގޮތަށް ގިނަ ނަމާދުކުރާ ހޯލްތައް ބިނާކުރެވެއެވެ. މިސްކިތުގެ އަސްލު ބައި، އާސާރީ ނަމާދުކުރާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ބިންމަތީ ފަންގިފިލާގައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. އަދި އިތުރުކުރެވޭ ފަންގިފިލާތަކުގައި ޒަމާނީ ބޮޑެތި ނަމާދުކުރާ ހޯލްތައް ހެދިދާނެއެވެ. އިސްތަންބޫލް، ޖަކާޓާ، ކުއާލަލަމްޕޫރު އަދި ސިންގަޕޫރު ފަދަ ސިޓީތަކުގައި، ބިން މަދު ސަރަހައްދުތަކުގައި މިފަދަ ގިނަ ފަންގިފިލާގެ މިސްކިތްތައް ވަނީ ބިނާކޮށްފައެވެ.

އިސްލާމީ އާސާރީ ބިނާވެށި ފަރުމާކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ އުސޫލުތަކުން އެހެން ހައްލެއްވެސް ލިބިދެއެވެ. އެއީ ގޯތިތެރެ (ކޯޓްޔާޑް) ބޭނުންކުރުމެވެ. ތާރީޚީ ގިނަ މިސްކިތްތަކުގައި ހުސް ގޯތިތެރެ ހިމެނެއެވެ. މިއީ ހުކުރު ނަމާދާއި ރަމަޟާން މަހުގެ ރޭތައް ފަދަ ގިނަ މީހުން އެއްވާ ވަގުތުތަކުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުންނަށް ނަމާދުކުރެވޭނެ ޖާގައެކެވެ. މި ގޯތިތެރެތައް ބޮޑުކުރުމުން ނުވަތަ ހިޔާކޮށްފައިވާ ބޭރުގައި ނަމާދުކުރާ ސަރަހައްދުތައް ފަރުމާކުރުމުން، އަސްލު އާސާރީ ބިނާއަށް ބަދަލެއް ނުގެނެސް ޖާގަ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކުރެވިދާނެއެވެ.

ވަރަށް ބޮޑަށް ތޮއްޖެހިފައިވާ ސިޓީތަކުގައި، ބައެއް ފަހަރު ބިމުގެ އަޑީގައި ނަމާދުކުރާ ހޯލްތައް ހަދައެވެ. ބިމުގެ އަޑީގައި ހުންނަ ފަންގިފިލާތައް ނަމާދުކުރާ ޖާގައެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އިސްކުރުބަރި ހުންނަ ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބިންމަތީގައި ހުރި އާސާރީ މިސްކިތް ރައްކާތެރިކުރެވޭނެއެވެ. މި ގޮތުގެ ސަބަބުން، އަސްލު ބިނާ މުހިންމު އާސާރީ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި ދަމަހައްޓަމުން، ޖަމާއަތަށް ބޭނުންވާ ޖާގަ އިތުރުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ.

ބިން ކުޑަވި ނަމަވެސް، ހަރުދަނާ ފަރުމާއެއްގެ އެހީގައި މިސްކިތެއްގައި ނަމާދުކުރެވޭނެ މީހުންގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކުރެވިދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް، ބަންޑާރަ މިސްކިތް ތަޅާލުމުގެ ބަހުސްކުރެވޭއިރު އެމިސްކިތް ހުރި ބިމާ އެއްވަރުގެ، ގާތްގަނޑަކަށް 1,170 އަކަމީޓަރުގެ ބިމެއްގައި ބިނާކުރާ މިސްކިތެއް މައްޗަށް އުސްކޮށް ފަރުމާކޮށްފިނަމަ، މާ ގިނަ މީހުންނަށް ޚިދުމަތް ދެވިދާނެއެވެ.

އާންމުކޮށް ނަމާދުކުރާ މީހަކަށް ގާތްގަނޑަކަށް 0.8 އާއި 1 އަކަމީޓަރާ ދެމެދުގެ ޖާގައެއް ބޭނުންވެއެވެ. މި ހިސާބަށް ބަލާއިރު، ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ގޮތުން އެއް ފަންގިފިލާގައި ގާތްގަނޑަކަށް 900 އާއި 1,200 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މީހުންނަށް ނަމާދުކުރެވޭނެއެވެ. މިސްކިތުގައި ގިނަ ފަންގިފިލާތައް ހިމެނޭނަމަ، ޖުމްލަ ޖާގަ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވާނެއެވެ. ބިން އޮތްވަރު ބަދަލުނުވި ނަމަވެސް، ދެ ފަންގިފިލާ ހަދައިފިނަމަ ގާތްގަނޑަކަށް 2,000 މީހުންނަށް، އަދި ތިން ފަންގިފިލާ ހަދައިފިނަމަ 3,000 ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަށް ނަމާދުކުރެވޭނެ ޖާގަ ލިބިގެންދާނެއެވެ.

މީގެ މާނައަކީ ވަށައިގެންވާ ބިން ބޮޑުކުރެވެން ނެތް ނަމަވެސް، އޮތް ޖާގަ މާ ހަރުދަނާ ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމެވެ. އަސްލު މިސްކިތް ރައްކާތެރިކުރެވިފައިވާ އާސާރީ ބިނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބިންމަތީ ފަންގިފިލާގައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. އަދި އޭގެ މަތީގައި އިތުރު ނަމާދުކުރާ ހޯލްތައް ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހުކުރު ނަމާދާއި ރަމަޟާން މަހުގެ ރޭތައް ފަދަ ގިނަ މީހުން އެއްވާ ވަގުތުތަކުގައި، މިސްކިތުގެ ޓެރަސްގެ ހުސް ޖާގަވެސް ނަމާދުކުރާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ފަރުމާކުރެވިދާނެއެވެ. ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކުރެވޭ އާކިޓެކްޗަރަލް ޕްލޭނެއްގެ އެހީގައި، މިސްކިތުގެ އާސާރީ ސިފަ ގެއްލުވައިނުލައި، މާ ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުންނަށް ނަމާދުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސިދާނެއެވެ.

ތާރީޚީ މިސްކިތްތައް ރައްކާތެރިކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އޭގެ ބިނާވެށީގެ ސަބަބުން މުހިންމު ކަމެއް ނޫނެވެ. މި ބިނާތަކަކީ މުޖުތަމައެއްގެ ދީނީ، ސަގާފީ އަދި އިޖުތިމާއީ ތާރީޚު ރަމްޒުކޮށްދޭ ތަންތަނެވެ. މި ތަންތަނުން ގިނަފަހަރަށް ފެންނަން ހުންނަނީ، މިއަދު ބޭނުންނުކުރާ ފަދަ އިހުގެ އަތްތެރި މަސައްކަތްތަކާއި، އެ ސަރަހައްދަކުން ލިބެން ހުންނަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން ހަދާފައިވާ ތަފާތު ފަރުމާތަކެވެ. ގިނަ މުޖުތަމައުތަކަކަށް، ތާރީޚީ މިސްކިތްތަކަކީ މިއަދުގެ ޖީލުތަކާއި މާޒީއާ ގުޅުވައިދޭ، ދެމިއޮތުމުގެ ރަމްޒުތަކެކެވެ.

މިފަދަ ބިނާއެއް ތަޅާލުމުން، އޭގެ ތާރީޚީ އަސްލު އެއްގޮތަކަށްވެސް އަލުން އިއާދައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި، ގިނަ މުޖުތަމައުތަކަކުން ވަނީ ތާރީޚީ މިސްކިތްތައް ހިމާޔަތްކުރަމުން، ޒަމާނީ ބޭނުންތަކަށް ފެތޭނޭހެން އެތަންތަން ބޮޑުކުރުމަށް އިޚްތިޔާރުކޮށްފައެވެ. މި މަޝްރޫއުތަކުން ހާމަވަނީ ތަރައްގީއާއި ތާރީޚީ ތަރިކަ ރައްކާތެރިކުރުމަކީ އެކިއެކިގައި ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެ ދެ ކަންތައް ކަމެވެ. ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ރޭވުމުން، ތާރީޚީ އަދި ސަގާފީ މުހިންމުކަން އެކުލެވޭ އަސްލު ބިނާތައް ހިމާޔަތްކުރަމުން، ގިނަ ބަޔަކަށް ނަމާދުކުރެވޭނޭހެން މިސްކިތްތައް ބޮޑުކުރެވިދާނެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކައިދެނީ މިސްކިތްތައް ބޮޑުކުރުމާއި އޭގެ އަސްލު ހިމާޔަތްކުރުމަކީ އެކުއެކީގައި ކުރެވިދާނެ ކަންކަން ކަމެވެ. ތާރީޚަށް އިހުތިރާމްކުރުމާއެކު ޒަމާނީ ބިނާކުރުމުގެ އުކުޅުތައް ބޭނުންކޮށްގެން، މިސްކިތްތަކަކީ އަޅުކަންކުރުމުގެ މަރުކަޒުތަކެއްގެ އިތުރުން ސަގާފީ މުހިންމު ބިނާތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެމެހެއްޓުމަށް މުޖުތަމައުތަކަށް ކަށަވަރުކުރެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން، ތާރީޚީ މިސްކިތްތަކަކީ ނަމާދުކުރާ ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމާއެކު، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށްޓަކައި މުޖުތަމައުގެ ތަރިކައިގެ މުހިންމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ރައްކާތެރިކުރެވިގެންދާނެއެވެ.