ކުޑަކުދިންނަށް ޖެހޭ ކެންސަރު ޓިއުމަރެއްގެ ހަގީގަތް މެޓަބޮލިޒަމްގެ އެހީގައި ހޯދިދާނެ!

ސަތޭކަ އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ސައިންސްވެރިން މަސައްކަތް ކުރަމުން އައީ ކެންސަރަކީ ކޮންޓްރޯލެއް ނެތި ސެލްތައް އިތުރުވުން (ހުއްޓުމެއްނެތި ސެލްތައް އުފެދުމަށް މަގުފަހިކުރާ ޖެނެޓިކް މިއުޓޭޝަންތައް) ކަމަށް ބަލައިގެން އެ ބަލި ދެނެގަތުމަށެވެ. ނަމަވެސް، މި ނަޒަރިއްޔާއާ އެކު، މާ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުލިބި އޮތް މާ ކުރީގެ ޚިޔާލެއް ވެސް ދެމިއޮތެވެ. އެއީ ކެންސަރަކީ، މަދުވެގެން އޭގެ އެއްބަޔަކީ، މެޓަބޮލިޒަމް ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ކާނާ ހަކަތައަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ކަމަށް ބުނާ ބުނުމެވެ.

މިހާރު، މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ އަދި ފުރާނައަށް ނުރައްކާތެރި ފުރަމޭގެ ކެންސަރަކާ ގުޅޭގޮތުން ކުރެވުނު އާ ދިރާސާއަކުން މި ޚިޔާލަށް ވަނީ އިތުރު ބާރެއް ލިބިފައެވެ. 'ކެންސާސް' މަޖައްލާގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ، ނަގޫރްނީ ކެންސަރ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ރޮބަޓް ނަގޫރްނީ އިސްވެ ހުންނަވައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ދިރާސާއެއްގައި، 'ފައިބްރޯލެމެލާ ކާސިނޯމާ' އާ ގުޅޭ މުހިންމު ހޯދުންތަކެއް ވަނީ ހޯދާފައެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފުރާވަރުގެ ކުދިންނާއި ޒުވާނުންނަށް ޖެހޭ ފުރަމޭގެ ކެންސަރުގެ މަދު ބާވަތެކެވެ. އާންމުކޮށް ދޭ ކީމޯތެރަޕީއަށް މި ޓިއުމަރުތަކުން އިޖާބަ ނުދިން ނަމަވެސް، ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިޒަމަށް ބުރޫއަރުވާލާ ބޭސްތަކަށް މި ޓިއުމަރުތައް އާދަޔާޚިލާފަށް ބަލިކަށިކަން މި ދިރާސާއިން ދައްކައެވެ.

މި ހޯދުންތަކުން ދޭހަވަނީ، މަދުވެގެން މި ބާވަތުގެ ކެންސަރުގައި، ފަރުވާގެ ތަޅުދަނޑި އޮތީ ޑީ.އެން.އޭ އަށް ލިބޭ ގެއްލުމެއްގައި ނުވަތަ ސެލްތައް އުފެދޭ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ނޫން ކަމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފަރުވާ ބިނާވެފައިވަނީ ޓިއުމަރު ސެލްތަކަށް ބޭނުންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދޭ ބަޔޯކެމިކަލް މަގުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

ފައިބްރޯލެމެލާ ކާސިނޯމާއަކީ ޑޮކްޓަރުންނަށް ކުރިމަތިވާ އެންމެ އުނދަގޫ ކެންސަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެކެކެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުމުރުން 15 އަހަރާއި 25 އަހަރާ ދެމެދުގެ މީހުންނަށް ޖެހޭ މި ބައްޔަކީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ ބައްޔެކެވެ. މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އަހަރަކު މި ބަލި ޖެހެނީ އެއްހާހަށްވުރެ މަދު މީހުންނަށެވެ. އަދި މިއީ އާންމު ކީމޯތެރަޕީއަށް ގުޑާނުލާ ބައްޔެއްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ކެންސަރެކެވެ.

މި ބަލީގެ މައިގަނޑު ފަރުވާއަކީ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ޓިއުމަރު ނެގުން ކަމުގައި ވިޔަސް، ބަލި އަލުން އެނބުރި އައުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. ބަލި ބޮޑުވެފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް އޮތް ފަރުވާގެ ފުރުސަތުތައް މަދުވެފައި، އޭގެ ނަތީޖާ ވެސް ގިނަ ފަހަރަށް އުންމީދު ކުރާ ވަރަށްވުރެ ދަށެވެ.

މި އުނދަގޫތަކުގެ އެއް ސަބަބަކީ ޓިއުމަރުގެ ބަޔޮލޮޖީއެވެ. ފައިބްރޯލެމެލާ ކެންސަރުތަކާ ގުޅިފައިވަނީ DNAJB1-PRKACA ނަމަކަށް ކިޔާ ޚާއްޞަ ޖެނެޓިކް ބަދަލެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސެލްތަކުގެ މުވާސަލާތީ ނިޒާމަށް ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. ނަމަވެސް، މި މިއުޓޭޝަނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކާމިޔާބު ފަރުވާއެއް ހޯދުމަކީ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވިއެވެ. ނަގޫރްނީގެ މަސައްކަތުން ދޭހަވަނީ، މީގެ ސަބަބަކީ ދިރާސާވެރިންނަށް ބެލެމުން ދިޔައީ ނުބައި ދިމާއަކަށް ކަމަށް ވުން އެކަށީގެންވާ ކަމެވެ.

ހަމައެކަނި ޖެނެޓިކް ސަބަބުތަކަށް ސަމާލުކަން ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ދިރާސާ ކުރާ ޓީމުން ބެލީ މި ޓިއުމަރުތައް އަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރާ ގޮތެވެ (ފަރުވާގެ އެކި ބާވަތްތަކަށް އެ ތަކެތި އިޖާބަދޭ ގޮތާއި، ހަކަތަ ބޭނުންކުރާ ގޮތެވެ).

'އެކްސް ވީވޯ އެނަލިސިސް އޮފް ޕްރޮގްރާމްޑް ސެލް ޑެތް' ނަމަކަށް ކިޔާ އުކުޅެއް ބޭނުންކޮށްގެން، ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުން ނެގި ޓިއުމަރުގެ ސާމްޕަލްތަކަށް ތަފާތު އެކި ބޭސްތައް އަޖުމަބެލުނެވެ. ނަގޫރްނީ ކެންސަރ އިންސްޓިޓިއުޓުން އުފެއްދި މި އުކުޅުގެ ސަބަބުން، ބަލިމީހާއަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ކުރިން، ކެންސަރު ސެލްތައް އެ ފަރުވާއަކަށް އިޖާބަދޭ ގޮތް ބަލާލުމުގެ ފުރުސަތު ދިރާސާވެރިންނަށް ލިބެއެވެ.

އާންމު ކީމޯތެރަޕީ ބޭސްތަކުން މާ ބޮޑު އަސަރެއް ނުކުރިއެވެ. މިއީ މި ބަލީގައި ފަރުވާއަށް ނުގުޑާކަން އަމަލީ ގޮތުން ވެސް ސާބިތުވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިޒަމަށް ހުރަސްއަޅާ ބޭސްތައް ދިރާސާވެރިން ޓެސްޓު ކުރުމުން ފެނުނީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. އެ ބޭސްތަކަށް ޓިއުމަރުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިކަށިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.

މިކަން އިތުރަށް ދިރާސާ ކުރުމަށްޓަކައި، އެ ޓީމުން 'މާސް ސްޕެކްޓްރޯމެޓްރީ' ބޭނުންކުރިއެވެ. މިއީ ލެޔާއި ޓިޝޫގައި ހުންނަ މެޓަބޮލިކް ބައި-ޕްރޮޑަކްޓްތައް ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ކެމިކަލް މާއްދާތައް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް މިނެކިރާލެވޭ ބާރުގަދަ ވަސީލަތެކެވެ.ނަގޫރްނީ ބަޔާންކުރެއްވި ގޮތުގައި، މީގެ ނަތީޖާތައް ވަރަށް ސާފެވެ. އެއީ، ޓިއުމަރުގެ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލް އާދައިގެ ސެލްތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވުމެވެ.

"މި މެޓަބޮލިކް ސިގްނޭޗާތައް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފާހަގަވި،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެއިން ދޭހަވަނީ ފައިބްރޯލެމެލާ ކާސިނޯމާ އަކީ އޭގެ ޖެނެޓިކް މިއުޓޭޝަންތަކާ އެއްވަރަށް، އޭގެ މެޓަބޮލިކް ހާލަތުންވެސް ދެނެގަނެވޭނެ ބައްޔެއް ކަމެވެ.

ކެންސަރަކީ ބަދަލުވެފައިވާ މެޓަބޮލިޒަމްއާ ގުޅިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށް ބުނާ ތިއަރީއަކީ އާ ކަމެއް ނޫނެވެ. 1920 ގެ އަހަރުތަކުގައި، ބަޔޯކެމިސްޓް އޮޓޯ ވާބާގް ހުށަހެޅުއްވި ގޮތުގައި ކެންސަރު ސެލްތައް ބަރޯސާވަނީ ހަކަތަ އުފައްދާ ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. މިއަށް މިހާރު ކިޔަނީ "ވާބާގް އިފެކްޓް" އެވެ. މި ތިއަރީ ބުނާގޮތުން، އޮކްސިޖަން ހުރި ނަމަވެސް، ޓިއުމަރު ސެލްތަކުން އިސްކަންދެނީ "އޮކްސިޑޭޓިވް ފޮސްފޮރިލޭޝަން" ގެ ބަދަލުގައި "ގްލައިކޯލިސިސް" ބޭނުންކުރުމަށެވެ.

ނަމަވެސް، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ކެންސަރުގެ ދިރާސާތަކުގައި ބޮޑަށް ބަލަމުން އައީ ޖެނެޓިކްސް އަށެވެ. އަދި މެޓަބޮލިޒަމްއަކީ ބަލީގެ އަސްލު ސަބަބެއްގެ ބަދަލުގައި، ބަލީގެ ސަބަބުން ފަހުން ދިމާވާ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުގައި އައީ ބެލެވެމުންނެވެ.

މެޓަބޮލޮމިކްސް (ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވާ ކުދި މޮލިކިއުލްތައް ދިރާސާކުރުން) އަށް އައިސްފައިވާ ކުރިއެރުންތަކުގެ ސަބަބުން މި ވިސްނުން މިހާރު ދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. "ޓާގެޓެޑް މާސް ސްޕެކްޓްރޯމެޓްރީ" ފަދަ އުކުޅުތަކުގެ އެހީގައި، މެޓަބޮލިކް މަގުތައް (pathways) ތަފްސީލުކޮށް ދެނެގަތުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ތަނަވަސްވެފައެވެ. މިއީ ޓިއުމަރުގެ ބަޔޮލޮޖީ ދެނެގަތުމަށް ހުޅުވުނު އާ ދޮރެކެވެ.

ފައިބްރޯލެމެލާ އާ ގުޅޭ މި ހޯދުންތަކުން އިތުރަށް ސާބިތުކޮށްދެނީ، ބައެއް ކެންސަރުތަކުގައި މެޓަބޮލިކް މައްސަލަތަކަކީ ހަމައެކަނި ބަލީގެ ސިފައެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ ބަލީގެ އަސްލު ސަބަބު ކަމުގައި ވެދާނެ ކަމެވެ. ފައިބްރޯލެމެލާ ޓިއުމަރުތައް ބަރޯސާވަނީ ބަދަލުވެފައިވާ މެޓަބޮލިކް މަގުތަކަށް ކަމަށްވާނަމަ، އެ މަގުތަކަށް ހުރަސްއަޅާ ބޭސްތަކަކީ ކާމިޔާބު ފަރުވާއަކަށް ވެދާނެއެވެ. ހަލުވިކަމާއެކު ބައިބައިވާ ހުރިހާ ސެލްތަކަކަށް އަމާޒުކުރާ އާދައިގެ ކީމޯތެރަޕީއާ ޚިލާފަށް، މެޓަބޮލިކް ފަރުވާތަކަކީ ވަކި ކަންކަމަށް އަމާޒުކޮށްގެން ދެވޭ ފަރުވާއެކެވެ. އެއީ ކެންސަރު ސެލްތައް ބަރޯސާވާ ޚާއްޞަ މަގުތަކަށް މީގެން ހުރަސްއަޅާތީއެވެ.

މިފަދަ ބައެއް ބޭސްތައް މިހާރުވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ އަސްލު އެހެން ބަލިތަކަށް އުފައްދާފައިވާ ބޭސްތަކެވެ. މި ބޭސްތައް މަދު ބާވަތްތަކުގެ ކެންސަރުތަކަށް ބޭނުންކުރަން ފެށުމަކީ، ދިރާސާގެ މަރުހަލާއިން ފަރުވާގެ މަރުހަލާއަށް ދިއުމަށް އޮތް އަވަސް މަގެކެވެ.

މީގެއިތުރުން، ބަލިމީހާގެ ޓިއުމަރު ސާމްޕަލް ބޭނުންކޮށްގެން ބޭހަށް ދޭ އިޖާބަ ސީދާ ޓެސްޓުކުރެވުމަކީ، ކޮންމެ މީހަކަށް ވަކިން ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ދިނުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ. އާންމު ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި، ކޮންމެ ޓިއުމަރެއްގެ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލްއަށް ބަލައިގެން ޑޮކްޓަރުންނަށް ފަރުވާ ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

ކެނެޑާގެ ހާލަތު: މެޓަބޮލޮމިކްސްއަށް އޮތް ޝައުގުވެރިކަން އިތުރުވުން

މި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ ހަމައެކަނި އެންމެ ކެންސަރަކަށްވުރެ ފުޅާވެގެންވެއެވެ. މިސާލަކަށް، "ޖީނޯމް ކެނެޑާ" އާއި ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް އަލްބާޓާގެ "މެޓަބޮލޮމިކްސް އިނޮވޭޝަން ސެންޓަރު" ފަދަ ތަންތަނުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، ކެނެޑާ ވަނީ މެޓަބޮލޮމިކްސް ދިރާސާކުރާ މުހިންމު މަރުކަޒަކަށް ވެފައެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ދަށުން، ކެންސަރު ދެނެގަތުމުން ފެށިގެން "ޕްރެސިޝަން މެޑިސިން" އާ ހަމައަށް މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލިންގ ބޭނުންކުރަމުންދެއެވެ.

މެޓަބޮލިކް ސިގްނޭޗާތަކުގެ އެހީގައި ޓިއުމަރުގެ ބާވަތްތައް ވަކިކުރުމާއި، ފަރުވާއަށް ދޭނެ އިޖާބަ ލަފާކުރުމާއި، އަދި ފަރުވާ ދޭނެ އާ ގޮތްތައް ހޯދިދާނެކަން ކެނެޑާގެ ދިރާސާވެރިން ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. ފައިބްރޯލެމެލާގެ މި ދިރާސާއިން ބާރުދެނީ، ކެންސަރުގެ ފަރުވާގެ ތެރެއަށް މެޓަބޮލޮމިކްސް އިތުރަށް ވެއްދުމުގެ މުހިންމުކަމަށެވެ. އަދި މެޓަބޮލިކް ދިރާސާތަކާއި ފަންކްޝަނަލް ޓެސްޓިންގ އެއްކޮށްލުމުން، ޓިއުމަރުގެ ކެމިކަލް ހަރަކާތްތަކާއި ބޭސްތަކަށް އެ ޓިއުމަރު އިޖާބަދޭ ގޮތާ ހުރި ގުޅުން ދެނެގަނެވޭނެކަން މިކަމުން ހާމަވެއެވެ.

ގޮންޖެހުންތަކާއި ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަންތައްތައް

މިއީ އުންމީދީ މަސައްކަތެއް ނަމަވެސް، މި ގޮތްތައް ބޭނުންކުރުމުގައި ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. މެޓަބޮލިޒަމް ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ކެމިކަލް މަރުހަލާތަކަކީ ނުހަނު އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު، އަދި އެކި ގުނަވަންތަކާއި އެކި މީހުންގެ މެދުގައި ތަފާތު ގުޅުންތަކެއް ހުންނަ ކަމެކެވެ. ވަކި އެއް މަރުހަލާއަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފަރުވާ ދިނުމުން، ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ދިމާލަކުން އެކަމަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސް، ފަރުވާގެ ނަތީޖާ ކުޑަވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން އަމަލީ ގޮތުން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތަކެއް ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. 'މާސް ސްޕެކްޓްރޯމެޓްރީ' ފަދަ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރުމަށް ހާއްސަ ސާމާނާއި ތަޖުރިބާކާރުން ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް، ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އަންނަ ކުރިއެރުންތަކާއެކު މިފަދަ ވަސީލަތްތައް ހޯދުން މިހާރު އަންނަނީ ފަސޭހަވަމުންނެވެ. 'ފައިބްރޯލެމެލާ ކާސިނޯމާ' ފަދަ މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ ކެންސަރު ބަލިތަކުގައި، ބަލިމީހުންގެ އަދަދު މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ކްލިނިކަލް ޓްރަޔަލްތައް ނުވަތަ ތަހުލީލުތައް ހިންގުމަށް ދަތިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ދިރާސާގައި 'ފައިބްރޯފައިޓާސް ފައުންޑޭޝަން' އާއެކު މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ ފަދައިން، އެކި މުއައްސަސާތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ.